Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα την πρώτη μεγάλη ομάδα δεδομένων από το διαστημικό τηλεσκόπιο «Euclid», με πληροφορίες για το φως περισσότερων από ένα δισεκατομμύριο ουράνιων σωμάτων. Με αυτή τη δημοσίευση μπαίνουν οι βάσεις για τον πληρέστερο τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος που έχει δημιουργηθεί ποτέ. Τα στοιχεία αφορούν παρατηρήσεις περίπου 13 μηνών και είναι η πρώτη μεγάλη δημοσίευση δεδομένων της αποστολής από την εκτόξευσή της στα μέσα του 2023. Το διαστημικό τηλεσκόπιο άρχισε τις τακτικές επιστημονικές παρατηρήσεις του στις 14 Φεβρουαρίου 2024, με στόχο να μελετήσει τη σκοτεινή ενέργεια και τη σκοτεινή ύλη, αλλά και να ανιχνεύσει τα τελευταία δέκα δισεκατομμύρια χρόνια της κοσμικής ιστορίας.
Η νέα δέσμη δεδομένων περιλαμβάνει περισσότερους από 900 εκατομμύρια γαλαξίες, περίπου 15.000 υποψήφιους ισχυρούς βαρυτικούς φακούς, πάνω από 60 εκατομμύρια υποψήφια κβάζαρ, δηλαδή λαμπρούς πυρήνες μακρινών γαλαξιών, καθώς και φάσματα από περισσότερες από 160 εκατομμύρια πηγές. Περιλαμβάνει επίσης αποτελέσματα της ευρείας επισκόπησης του «Euclid» για περιοχή 1.900 τετραγωνικών μοιρών του ουρανού, με συνολικό όγκο δεδομένων 1,7 εκατομμύρια GB. Όπως αναφέρει η ESA σε σχετική ανακοίνωση, για πρώτη φορά οι επιστήμονες έχουν στα χέρια τους τα απαραίτητα «κομμάτια του παζλ» για να ξεκινήσουν την κατασκευή ενός λεπτομερούς τρισδιάστατου χάρτη του σύμπαντος, που θα βοηθήσει στην αποκάλυψη των μεγάλων μυστηρίων του σκοτεινού σύμπαντος, όπως η σκοτεινή ενέργεια, η σκοτεινή ύλη και ο κοσμικός ιστός. Τα δεδομένα συνοδεύονται από φάσματα και εικόνες, ανάμεσά τους και μεγάλα μωσαϊκά του ουρανού. «Δεν πρόκειται απλώς για όμορφες εικόνες. Η σημερινή δημοσίευση αποτελεί ένα επιστημονικό ορόσημο στη μελέτη του σύμπαντος», σημειώνει η διευθύντρια Επιστήμης της ESA, Κάρολ Μαντέλ. Προσθέτει επίσης πως η νέα δέσμη δεδομένων είναι η μεγαλύτερη διαστημική έρευνα του είδους της και ανοίγει τον δρόμο για νέες ανακαλύψεις σε ένα νέο πεδίο για την αστρονομία, αναδεικνύοντας παράλληλα τις δυνατότητες της ευρωπαϊκής τεχνολογίας και επιστήμης, αλλά και της διεθνούς συνεργασίας.
Με τη νέα δημοσίευση, το «Euclid» αρχίζει να αποκαλύπτει το σκοτεινό σύμπαν. Οι επιστήμονες μπορούν να αξιοποιήσουν τα δεδομένα για να υπολογίσουν τις αποστάσεις μεμονωμένων γαλαξιών και να τους τοποθετήσουν στην τρισδιάστατη δομή του σύμπαντος, συνδέοντάς τους με τον τεράστιο, αόρατο κοσμικό ιστό. Για τη μέτρηση των αποστάσεων, το «Euclid» χρησιμοποιεί τη φασματοσκοπία: αναλύει το φως των γαλαξιών στα επιμέρους μήκη κύματός του, δημιουργώντας φάσματα που μοιάζουν με ουράνια τόξα. Τα χαρακτηριστικά αυτών των φασμάτων επιτρέπουν στους επιστήμονες να υπολογίσουν πόσο μακριά βρίσκονται οι γαλαξίες και, στην περίπτωση των ιδιαίτερα φωτεινών αντικειμένων, να αντλήσουν πληροφορίες και για την προέλευση και τη σύστασή τους. Παρά τον τεράστιο όγκο τους, τα δεδομένα που δόθηκαν στη δημοσιότητα καλύπτουν μόλις περίπου το 14% της συνολικής περιοχής του ουρανού που πρόκειται να παρατηρήσει το «Euclid».
Μ. Κουζινοπούλου
Σ.Σ. Επισυνάπτεται καλλιτεχνική απεικόνιση της αποστολής «Euclid» στο Διάστημα. Credit: ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA. Background galaxies: NASA, ESA, and S. Beckwith (STScI) and the HUDF Team
