Η τριμερής συνάντηση κορυφής Σι-Τραμπ-Πούτιν που εξετάζεται στο περιθώριο της συνόδου του Apec στη Σεντζέν έχει πυροδοτήσει ανησυχίες για μια νέα Γιάλτα. Το σενάριο αυτό συνδέεται με φόβους ότι οι τρεις μεγάλες δυνάμεις θα επιχειρήσουν να μοιράσουν τον κόσμο σε ζώνες επιρροής, αφήνοντας εκτός την Ουκρανία, την Ευρώπη και την Ταϊβάν.
Πέρα όμως από μια εντυπωσιακή ιστορική φωτογραφία, αν τελικά πραγματοποιηθεί η συνάντηση των Σι Τζινπίνγκ, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν, οι αναλυτές εκτιμούν ότι μπορεί να μην οδηγήσει σε κάτι ουσιαστικό.
Στη διάσκεψη του Φεβρουαρίου 1945, ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν, οι ηγέτες των τριών νικηφόρων μεγάλων δυνάμεων στον πόλεμο κατά της Γερμανίας, συναντήθηκαν στη Γιάλτα, στο θέρετρο των ακτών της Μαύρης Θάλασσας, στη σοβιετική Κριμαία. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες εκείνης της περιόδου αποτύπωσαν τη στιγμή που μπήκαν οι βάσεις για την κυριαρχία της Σοβιετικής Ενωσης στην ανατολική Ευρώπη και χαράχτηκαν οι γραμμές του Ψυχρού Πολέμου.
Το ενδεχόμενο μιας τριμερούς συνάντησης κορυφής στη Σεντζέν συζητείται εδώ και εβδομάδες. Το Κρεμλίνο αναφέρει ότι προετοιμάζεται, το Πεκίνο επιβεβαιώνει πως βρίσκεται σε επαφή με την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα για το θέμα και ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι θα τεθούν προς συζήτηση «πολλά πράγματα», από τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών έως τον πόλεμο στο Ιράν.
Παρόλα αυτά, η ατζέντα μιας τέτοιας συνάντησης παραμένει ασαφής. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας έχει ήδη σημάνει συναγερμό, λέγοντας: «Δεν θέλουμε αυτό να μετατραπεί σε Γιάλτα 2,3 4, με την αναδιανομή σφαιρών επιρροής».
Η Μόσχα επιδιώκει εδώ και καιρό μια συνολική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη, που θα περιλαμβάνει και τη διακοπή της διεύρυνσης της Ατλαντικής Συμμαχίας. Χθες, υψηλόβαθμος ρώσος διπλωμάτης έδωσε μια εικόνα των προθέσεων του Κρεμλίνου, μιλώντας για τη δημιουργία ενός δικτύου διμερών συμφωνιών της Ρωσίας με μεμονωμένα ευρωπαϊκά κράτη αντί των δυτικών συλλογικών πολιτικών και αμυντικών δομών, με στόχο να υπονομευθεί η ισχύς και η συνοχή του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η Ρωσία επιδιώκει διαχρονικά μια συνολική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη. Ο Λευκός Οίκος του Ντόναλντ Τραμπ είναι μια χρυσή ευκαιρία για το Κρεμλίνο και οι πρόσφατες δηλώσεις του αμερικανού προέδρου για μια «πολύ μεγάλη» συμφωνία με τη Ρωσία για την Ουκρανία, που θα μπορούσε «να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη», ενισχύουν τις ανησυχίες της Ευρώπης και της Ουκρανίας.
Θέμα σχήματος
Οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είχαν στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι τις πρώτες απευθείας συνομιλίες τους έπειτα από οκτώ μήνες. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, τον ιστορικό Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, το βασικό αντικείμενο ήταν η δημιουργία ενός «συστήματος ασφαλείας» στην Ευρώπη που θα έμοιαζε με μια νέα «Γιάλτα και Πότσνταμ».
Και η Ταϊβάν παρακολουθεί στενά τη συνάντηση της Σεντζέν, καθώς η Ταϊπέι φοβάται επίσης ότι μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο διευθετήσεων ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
«Αν η κυβέρνηση Τραμπ είναι ανοικτή στην ιδέα να εγκαταλείψει έναν εταίρο (την Ουκρανία) για λόγους βολής, μπορεί να εγκαταλείψει και άλλον έναν», λέει ο Wen-Ti Sung, πολιτικός επιστήμονας του Australian National University.
Αυτό που ενοχλεί σε μια συνάντηση Σι-Τραμπ-Πούτιν είναι η ιδέα ότι «κάποιες μεγάλες δυνάμεις αποφασίζουν για την ασφάλεια και το μέλλον άλλων χωρών χωρίς να ζητήσουν τη γνώμη τους», σχολιάζει η Tsiporah Fried, ερευνήτρια Hudson Institute.
Το ίδιο το σχήμα «λέει ξεκάθαρα ποιες είναι οι χώρες που μετράνε και ποιες είναι οι χώρες που μπορούν να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης».
Πέρα από τον συμβολισμό, οι διαφορετικές ατζέντες των πλευρών δεν αφήνουν πολλές πιθανότητες να προκύψει στο Σεντζέν μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων.
Σε κάθε περίπτωση, Κινέζοι, Αμερικανοί και Ρώσοι «έχουν ριζικά διαφορετικούς στόχους», σύμφωνα με τον Wang Wen, κοσμήτορα του Ινστιτούτου Οικονομικών Σπουδών Chongyang του Πανεπιστημίου Renmin του Πεκίνου. «Είναι πάρα πολύ πιθανό ότι οι συνομιλίες αυτές θα ολοκληρωθούν χωρίς σημαντικά επιτεύγματα.
Από την Γιάλτα στην ad hoc συνεργασία
Ο πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Στάινμάιερ δήλωσε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής του στην Κίνα ότι ο κινέζος ομόλογός του έδειξε ενόχληση μπροστά στην ιδέα τριμερών συνομιλιών για την Ουκρανία.
«Τόνισε απερίφραστα ότι πρόκειται για μια ευρωπαϊκή διένεξη, στην οποία οι Ευρωπαίοι πρέπει να είναι παρόντες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», είχε δηλώσει στο γερμανικό δίκτυο ARD.
Στο ζήτημα του ελέγχου των πυρηνικών όπλων, η Κίνα ζητά από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία πρώτα να μειώσουν τα δικά τους οπλοστάσια, πριν το Πεκίνο δεχθεί να συζητήσει το δικό του.
«Αυτές οι τρεις μεγάλες δυνάμεις δεν έχουν κοινό εχθρό, όπως ήταν η ναζιστική Γερμανία για τους Ρούζβελτ, Τσώρτσιλ και Στάλιν. Κατά συνέπεια, πρέπει να περιμένουμε μάλλον διαβουλεύσεις περίπτωση την περίπτωση παρά μια μεγάλη συνολική συμφωνία», προβλέπει ο Wen-Ti Sung του Australian National University.
Μια συνάντηση κορυφής Σι-Τραμπ-Πούτιν έχει περισσότερες πιθανότητες να οδηγήσει στη θέσπιση γραμμών απευθείας επικοινωνίας σε περίπτωση κρίσης ή σε συνεργασία κατά περίπτωση σε τομείς όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας ή η δημόσια υγεία, σύμφωνα με τον Wang Wen.
Η Κίνα ήταν εξαρχής αντίθετη με τη λογική της Γιάλτας, σημειώνει. Θα μπορούσε να διαλύσει τις ανησυχίες για μια νέα Γιάλτα επαναλαμβάνοντας στη Σεντζέν το μάντρα για την κυριαρχία των διεθνών συλλογικών θεσμών και τη στήριξή τους, λέει ο πολιτικός επιστήμονας, ο οποίος φτάνει μέχρι του σημείου να προβλέψει ότι το Πεκίνο θα αξιοποιήσει μια τέτοια συνάντηση κορυφής «για να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στην Κίνα και την Ευρώπη».
