Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα έχει εξελιχθεί σε μείζον κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα, με την ισπανική δεξιά να τη χρησιμοποιεί ανοιχτά για να αποσταθεροποιήσει και τελικά να ρίξει τη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ.
2 Σεπτεμβρίου 2026
Αναλυτές και οργανώσεις της αριστεράς τονίζουν, ωστόσο, ότι παρότι το Μαρόκο έχει τεράστια ευθύνη για την πυροδότηση της κρίσης, οι βαθύτερες αιτίες βρίσκονται στις ευρύτερες δυτικές πολιτικές και στο ίδιο το διεθνές οικονομικό σύστημα.
Ο ρόλος και οι επιδιώξεις του Μαρόκου
Η αιφνίδια είσοδος περίπου 70.000 Μαροκινών και υποσαχάριων μεταναστών στις 30 και 31 Ιουλίου, που πέρασαν κολυμπώντας τα σύνορα ενώ η μαροκινή αστυνομία παρέμενε απαθής, δεν θεωρείται τυχαίο περιστατικό. Οι υποψίες στρέφονται στο καθεστώς του βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄, το οποίο έχει μακρά παράδοση στη χρήση του μεταναστευτικού ως εργαλείου διπλωματικού εκβιασμού.
Τα κίνητρα του Ραμπάτ είναι πολλαπλά: από την εκδίκηση για την πρόσφατη διπλωματική προσέγγιση της Ισπανίας με την Αλγερία και την παραχώρηση ισπανικής ιθαγένειας σε Σαχραουί, έως την επιδίωξη πρόσθετων ευρωπαϊκών κονδυλίων για τον ρόλο του ως συνοριοφύλακα της Ευρώπης. Σημαντικό ρόλο παίζει και η ασφυκτική κοινωνική κατάσταση στο εσωτερικό του Μαρόκου. Με τη λαϊκή δυσαρέσκεια για τον πολυτελή βίο του μονάρχη να αυξάνεται —κάτι που φάνηκε και στις μαζικές διαδηλώσεις των νέων το περασμένο φθινόπωρο— το καθεστώς αναγκάζεται να παίξει το χαρτί του εθνικισμού, προβάλλοντας αξιώσεις για τη μαροκινή ταυτότητα των θυλάκων της Θέουτα και της Μελίγια ώστε να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη.
Το αφήγημα της ισπανικής δεξιάς
Από την πλευρά της, η ισπανική δεξιά και οι εκπρόσωποί της, όπως οι Φεϊχό, Αμπασκάλ, Αγιούσο κ.ά., έσπευσαν να αποδώσουν αποκλειστικά την ευθύνη στην κυβέρνηση Σάντσεθ. Υποστηρίζουν ότι η πρόσφατη πολιτική νομιμοποίησης μεταναστών και η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου κατά των άμεσων επαναπροωθήσεων όσων φτάνουν διά θαλάσσης λειτούργησαν ως μαγνήτης για νέες μεταναστευτικές ροές.
Πρόκειται, σύμφωνα με επικριτές της δεξιάς, για κυνική συγκάλυψη της πραγματικότητας. Το 99% των μεταναστών που νομιμοποιήθηκαν πρόσφατα είχαν ήδη εισέλθει στην Ισπανία μέσω αεροδρομίων ή χερσαίων συνόρων και αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της ισπανικής οικονομίας. Είναι εργαζόμενοι που υφίστανται ακραία εκμετάλλευση, παράγοντας πλούτο από τον οποίο επωφελούνται οι εργοδότες χωρίς αντίστοιχη απόδοση στα κρατικά ταμεία.
2 Σεπτεμβρίου 2026
Παράλληλα, το αφήγημα περί πλεονάζοντος μεταναστευτικού πληθυσμού αμφισβητείται, καθώς οι ροές αυτές προκύπτουν άμεσα από γεωπολιτικές συγκρούσεις, πολέμους και ακραία φτώχεια που τροφοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από παρεμβάσεις ισχυρών κρατών στη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Οι 141 άνθρωποι που πνίγηκαν στα ανοιχτά της Θέουτα στα τέλη Ιουλίου παραμένουν η πιο τραγική υπενθύμιση αυτής της πραγματικότητας.
Κυβερνητικά αδιέξοδα και ρήγματα
Το πολιτικό κλίμα βαραίνει ακόμη περισσότερο από την εμφανή προσπάθεια της δεξιάς να εκδικηθεί τον Σάντσεθ για τις εξωτερικές του επιλογές, κυρίως για την ανοιχτή στήριξή του στους Παλαιστίνιους, την καταδίκη του Νετανιάχου και την άρνησή του να ευθυγραμμιστεί με απαιτήσεις για υπέρογκες αμυντικές δαπάνες.
Η ίδια η ισπανική κυβέρνηση, όμως, δείχνει εγκλωβισμένη. Προσπαθώντας να διαφυλάξει τις προσοδοφόρες εμπορικές σχέσεις με το Μαρόκο, ύψους 22 δισ. ευρώ, αρνείται να αποδώσει δημόσια ευθύνες στο Ραμπάτ. Η απομόνωση του Σάντσεθ εντείνεται από τη στάση του Βασιλιά Φελίπε ΣΤ, ο οποίος φέρεται να αρνήθηκε να επικοινωνήσει άμεσα με τον Μοχάμεντ ΣΤ επικαλούμενος δικές του προϋποθέσεις, αλλά και από τις ενδοκυβερνητικές τριβές. Η υπουργός Άμυνας, Μαργαρίτα Ρόμπλες, επιχείρησε να αποποιηθεί τις ευθύνες της, λέγοντας ότι οι μυστικές υπηρεσίες (CNI) είχαν προειδοποιήσει τον υπουργό Εσωτερικών πριν από την κρίση, ισχυρισμός που η κυβέρνηση διέψευσε, αναδεικνύοντας σοβαρό εσωτερικό ρήγμα.
Διπλά μέτρα, σταθμά και η ακροδεξιά βία
Αυτή την ώρα, περίπου 5.000 μετανάστες, ανάμεσά τους 1.500 ανήλικοι, παραμένουν στη Θέουτα.
Η ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύει τις ομαδικές απελάσεις και προβλέπει την εξατομικευμένη εξέταση των αιτημάτων ασύλου.
Την ίδια ώρα καταγγέλλεται η υποκρισία όσων μιλούν για εισβολή και κατάρρευση των υποδομών, σε μια χώρα που δέχεται 100 εκατομμύρια τουρίστες ετησίως και φιλοξένησε άμεσα 260.000 Ουκρανούς πρόσφυγες.
Παρότι τον Αύγουστο πολλοί κάτοικοι των φτωχότερων συνοικιών της Θέουτα πρόσφεραν εθελοντικά τρόφιμα και έδιωξαν γνωστούς ακροδεξιούς ταραχοποιούς, η κόπωση έχει αρχίσει να κυριαρχεί.
Ακραία στοιχεία, ενισχυμένα από φασιστικές ομάδες της ενδοχώρας, έχουν προχωρήσει σε οργανωμένες επιθέσεις, καίγοντας τα καταλύματα των μεταναστών και εμποδίζοντας τη διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η επόμενη ημέρα
Για την εκτόνωση της κατάστασης, η μόνη άμεση λύση είναι η αναλογική κατανομή των 5.000 μεταναστών στις 17 αυτόνομες κοινότητες της Ισπανίας. Ωστόσο, επειδή οι 12 από αυτές ελέγχονται από το Λαϊκό Κόμμα (PP), συχνά με τη στήριξη του ακροδεξιού Vox, η προοπτική αυτή μπλοκάρεται. Η δεξιά, όπως φάνηκε και από τις κινητοποιήσεις που συγκάλεσε στις 2 Σεπτεμβρίου σε μεγάλες πόλεις της χώρας, επενδύει στην κοινωνική αναταραχή ως μοχλό πίεσης.
Προοδευτικές φωνές ζητούν από την κυβέρνηση να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να αναλάβει κεντρικά τη διαχείριση των πόρων για τη μεταφορά και την αξιοπρεπή στέγαση των ανθρώπων αυτών σε κρατικά κτίρια της ενδοχώρας.
Χωρίς γενναίες θεσμικές παρεμβάσεις και με διαρκείς υπαναχωρήσεις απέναντι στη σκληρή δεξιά ρητορική, το αδιέξοδο στη Θέουτα απειλεί όχι μόνο την κοινωνική συνοχή, αλλά και την ίδια την επιβίωση της ισπανικής κυβέρνησης.
