Με την έναρξη της ακαδημαϊκής χρονιάς να πλησιάζει, χιλιάδες νέοι ετοιμάζονται να αφήσουν το πατρικό τους σπίτι για να σπουδάσουν. Η αλλαγή είναι μεγάλη για τους ίδιους, όμως δεν επηρεάζει μόνο εκείνους. Πίσω μένουν γονείς που καλούνται, συχνά απότομα, να συνηθίσουν ένα πιο ήσυχο σπίτι και να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που ίσως ανέβαλλαν: τι ακολουθεί όταν η καθημερινότητα δεν περιστρέφεται πια γύρω από τα παιδιά;
Αυτό ακριβώς εξετάζουν η Ντενίζ Τέρνερ, καθηγήτρια Κοινωνικής Εργασίας στο Πανεπιστήμιο του Χερτφορντσάιρ, και η Κέιτι Γουόλς, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ, σε άρθρο τους στο The Conversation. Στο επίκεντρο βρίσκεται η λεγόμενη άδεια φωλιά και οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αποχώρηση των παιδιών στην ψυχική και κοινωνική ζωή των γονιών.
Ο όρος δεν είναι καινούργιος. Έγινε γνωστός ήδη από το 1914, όταν η Αμερικανίδα συγγραφέας και ακτιβίστρια Ντόροθι Κάνφιλντ Φίσερ τον χρησιμοποίησε στο βιβλίο της Mothers and Children για να περιγράψει τις συναισθηματικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι μητέρες όταν τα παιδιά τους έφευγαν από το σπίτι. Τη δεκαετία του 1970 άρχισε να χρησιμοποιείται και ο όρος σύνδρομο της άδειας φωλιάς, συνδεδεμένος με εντονότερες εκδηλώσεις, όπως μοναξιά, κατάθλιψη και απώλεια αυτοπεποίθησης.
Πρόσφατη έρευνα της Τέρνερ, μία από τις ελάχιστες που έχουν εξετάσει το φαινόμενο στη Βρετανία, δείχνει ότι δεν βιώνουν όλοι οι γονείς αυτή τη μετάβαση με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιους, το άδειο σπίτι σηματοδοτεί μια νέα περίοδο ελευθερίας: περισσότερο χρόνο για ταξίδια, φίλους, ενδιαφέροντα ή επαγγελματικούς στόχους που είχαν μείνει πίσω.
Για άλλους, όμως, η εμπειρία είναι πολύ δυσκολότερη. Ιδιαίτερα ευάλωτοι φαίνεται να είναι όσοι είναι μόνοι, διαζευγμένοι, χήροι ή ζουν χωρίς σύντροφο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποχώρηση του παιδιού μπορεί να εντείνει τη μοναξιά και να δημιουργήσει ένα βαθύτερο αίσθημα απώλειας.
Και αυτό γιατί δεν λείπει απλώς ένας άνθρωπος από το σπίτι. Χάνονται μαζί του οι μικρές συνήθειες που επί χρόνια οργάνωναν την καθημερινότητα: οι συζητήσεις, τα κοινά γεύματα, οι μετακινήσεις, οι υποχρεώσεις και η αίσθηση ότι κάποιος σε χρειάζεται. Ορισμένοι συμμετέχοντες στην έρευνα περιέγραψαν ακόμη και απώλεια της ταυτότητάς τους, καθώς για πολλά χρόνια είχαν προσδιορίσει ένα σημαντικό μέρος του εαυτού τους μέσα από τον ενεργό ρόλο του γονέα.
Σύνδρομο της άδειας φωλιάς
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες φαίνεται να είναι η ύπαρξη ανθρώπων με τους οποίους μπορεί κάποιος να μοιραστεί αυτή τη νέα περίοδο. Όσοι είχαν σύντροφο ή κοντινά τους πρόσωπα σε μικρή απόσταση εμφάνιζαν λιγότερες αρνητικές συνέπειες. Αντίθετα, η μοναχική διαβίωση συνδεόταν συχνότερα με έντονη δυσφορία.
Υπάρχει, παράλληλα, μια ιδιαιτερότητα σε αυτή την απώλεια: δύσκολα αναγνωρίζεται ως τέτοια. Η αποχώρηση ενός ενήλικου παιδιού θεωρείται φυσιολογικό και ευχάριστο βήμα προς την ανεξαρτησία του. Έτσι, ένας γονιός μπορεί να αισθάνεται θλίψη και ταυτόχρονα να πιστεύει ότι δεν δικαιούται να τη βιώνει.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι οικογενειακές δομές αλλάζουν, τα διαζύγια στις μεγαλύτερες ηλικίες έχουν αυξηθεί και περισσότεροι άνθρωποι περνούν ένα μέρος της ζωής τους μόνοι. Παράλληλα, η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής σημαίνει ότι η περίοδος μετά την αποχώρηση των παιδιών μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.
Για αυτό, σύμφωνα με τις Τέρνερ και Γουόλς, η άδεια φωλιά χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως μια ουσιαστική μετάβαση στη ζωή και όχι απλώς ως η στιγμή που ένα παιδί κλείνει την πόρτα του πατρικού του. Για κάποιους μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας δημιουργικής περιόδου, για άλλους όμως να φέρει στην επιφάνεια μοναξιά και απώλεια σκοπού.
Το σπίτι μπορεί αναπόφευκτα να αδειάσει. Αυτό που δεν είναι αναπόφευκτο, καταλήγουν οι δύο ακαδημαϊκοί, είναι να αισθανθούν άδειοι και εκείνοι που μένουν πίσω.
