Ένας πίνακας που για δεκαετίες έμενε στις αποθήκες του Kunsthistorisches Museum της Βιέννης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας σημαντικής ανακάλυψης. Σύμφωνα με το The Art Newspaper, το Πορτρέτο ενός ηλικιωμένου άνδρα, που μέχρι πρόσφατα αποδιδόταν σε άγνωστο ζωγράφο του 17ου αιώνα, θεωρείται πλέον πιθανό έργο του Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι.
Η νέα απόδοση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, αφού ο Μπερνίνι είναι γνωστός κυρίως για τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική του. Όπως μεταδίδει το TAN, αν και ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι δημιούργησε έως και 200 πίνακες, σήμερα αναγνωρίζονται ευρέως ως αυθεντικά μόλις περίπου 16 σωζόμενα έργα του. Η ταυτοποίησή τους δυσκολεύει ακόμη περισσότερο το γεγονός ότι δεν υπέγραφε τους πίνακές του.
Το έργο δείχνει έναν ηλικιωμένο άνδρα με ατημέλητα λευκά μαλλιά, σχεδόν σε φυσικό μέγεθος, να κοιτάζει έντονα τον θεατή μέσα από σκοτεινό φόντο. Βρίσκεται στη συλλογή του μουσείου από το 1920, όταν έφτασε ως κληροδότημα του Βιεννέζου συλλέκτη Ρίχαρντ Λίμπεν, ο οποίος το είχε αγοράσει το 1900. Για την παλαιότερη ιστορία του είναι ελάχιστα γνωστά.
Στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα, το πορτρέτο έχει αποδοθεί σε αρκετούς καλλιτέχνες. Αρχικά θεωρήθηκε έργο του Φιλίπ ντε Σαμπέν, ενώ αργότερα συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Ζαν Ζουβενέ, τον Γιάκομπ Φέρντιναντ Φουτ και τον Έρασμους Κουελλίνους τον Νεότερο. Πιο πρόσφατα εξετάστηκε η περίπτωση του Μπατσίτσιο, συνεργάτη του Μπερνίνι.
Καμία απόδοση δεν κρίθηκε αρκετά πειστική και το 1989 ο πίνακας αποσύρθηκε στις αποθήκες. Δεν περιλαμβάνεται μάλιστα στους περίπου 2.800 πίνακες που παρουσιάζονται στον διαδικτυακό κατάλογο του Kunsthistorisches Museum.
Η επιμελήτρια Γκούντρουν Σβόμποντα θεωρεί σήμερα ότι το έργο δημιουργήθηκε γύρω στο 1670 και ότι τουλάχιστον το πρόσωπο είναι ζωγραφισμένο από τον ίδιο τον Μπερνίνι.
Portrait of an Old Man, c. 1670
Gian Lorenzo Bernini 1598-1680
A new painting of his has been discovered and will be unveiled in December at Vienna’s Kunsthistorisches Museum, according to The Art Newspaper. pic.twitter.com/sU9baeu2D8
— Wilhelm Gustloff (@WilhelmGustloff) August 20, 2026
Το βασικό επιχείρημα προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο έχει αποδοθεί το πρόσωπο. Η προσοχή στην ανατομία, στο κρανίο και στους μυς, αλλά και η έντονη αίσθηση όγκου παραπέμπουν, σύμφωνα με τη Σβόμποντα, σε έναν καλλιτέχνη που σκεφτόταν σαν γλύπτης.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το ελαφρώς ανοιχτό στόμα και η ακριβής απόδοση των χειλιών. Η επιμελήτρια εντοπίζει ομοιότητες με την προτομή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ που δημιούργησε ο Μπερνίνι και βρίσκεται σήμερα στις Βερσαλλίες.
Παρόμοια είναι και η τεχνική των αλλεπάλληλων μικρών πινελιών. Το χρώμα μοιάζει να έχει χρησιμοποιηθεί για να χτιστεί σταδιακά το πρόσωπο, σχεδόν όπως ένας γλύπτης πλάθει τον πηλό. Στο μουστάκι, κατά τη Σβόμποντα, ο καλλιτέχνης ουσιαστικά σμιλεύει με το πινέλο.
Ομοιότητες έχουν εντοπιστεί και με αυτοπροσωπογραφία του Μπερνίνι σε σχέδιο, που χρονολογείται μεταξύ 1675 και 1680 και βρίσκεται στη Βασιλική Συλλογή της Βρετανίας. Το φως που πέφτει από ψηλά, η κίνηση του γιακά και το έντονο βλέμμα αντιμετωπίζονται με παρόμοιο τρόπο.
Η χρονολόγηση γύρω στο 1670 δημιουργεί, ωστόσο, ένα πρόβλημα. Μέχρι σήμερα θεωρούνταν ότι ο Μπερνίνι είχε ουσιαστικά σταματήσει να ζωγραφίζει γύρω στο 1650. Υπάρχουν όμως ιστορικές αναφορές σε μεταγενέστερα ζωγραφικά έργα του στη Ρώμη.
Παράλληλα, δεν φαίνεται να έχει δημιουργήσει ολόκληρο το πορτρέτο ένας μόνο άνθρωπος. Το κεφάλι και ο γιακάς είναι πολύ πιο δυναμικά και δεξιοτεχνικά ζωγραφισμένα από το μαύρο ένδυμα και τον δεξιό ώμο. Πρόσφατη επιστημονική εξέταση επιβεβαίωσε ότι στο έργο διακρίνονται δύο διαφορετικά χέρια.
Η Σβόμποντα εκτιμά ότι ο Μπερνίνι μπορεί να ζωγράφισε το πρόσωπο και κάποιος άλλος, πιθανώς ένας από τους γιους του, να ολοκλήρωσε το υπόλοιπο έργο.
Άγνωστη παραμένει και η ταυτότητα του ηλικιωμένου. Μία πιθανότητα είναι να πρόκειται για τον Μάριο Κίτζι, αδελφό του Πάπα Αλέξανδρου Ζ΄ και σημαντικό προστάτη του Μπερνίνι στα τελευταία χρόνια της καριέρας του. Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την υπόθεση.
Σχεδόν όλοι οι πίνακες που αναγνωρίζονται σήμερα ως έργα του Μπερνίνι χρονολογούνται μεταξύ 1620 και 1640, με μία εξαίρεση γύρω στο 1666. Εάν το πορτρέτο της Βιέννης αποδειχθεί πράγματι δικό του, θα επιβεβαιώσει ότι ο καλλιτέχνης εξακολουθούσε να ζωγραφίζει γύρω στο 1670, όταν ήταν ήδη 71 ετών.
Το έργο θα παρουσιαστεί ως κεντρικό έκθεμα στην έκθεση Bernini: Painter and Sculptor, που θα φιλοξενηθεί στο Palais Lobkowitz της Βιέννης από τις 2 Δεκεμβρίου έως τις 4 Απριλίου 2027. Δίπλα του θα εκτεθούν αναγνωρισμένα έργα του Μπερνίνι, μεταξύ των οποίων αυτοπροσωπογραφία από την Πινακοθήκη Ουφίτσι και σχέδιο αυτοπροσωπογραφίας από τη Βασιλική Συλλογή της Βρετανίας.
Η έκθεση αναμένεται να δώσει στους ειδικούς την ευκαιρία να συγκρίνουν άμεσα τα έργα και ενδεχομένως να καταλήξουν σε πιο οριστικό συμπέρασμα. Ένας πίνακας που επί δεκαετίες θεωρούνταν αρκετά ασήμαντος ώστε να παραμένει σε μια αποθήκη μπορεί τελικά να αποδειχθεί ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα ζωγραφικά έργα του Μπερνίνι.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
