Οι δηλώσεις του πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη στο Σαν Φρανσίσκο για το brain gain επικεντρώθηκαν στην προσέλκυση εξειδικευμένων εργαζομένων για θέσεις σε επιχειρήσεις, σημειώνει ο Τομέας Παιδείας της ΕΛΑΣ. Την ίδια στιγμή, όμως, αφήνουν αναπάντητο το ερώτημα τι προοπτικές προσφέρει η Ελλάδα στους επιστήμονες που θέλουν να επιστρέψουν και να εργαστούν στα ΑΕΙ και τα Εθνικά Ερευνητικά Κέντρα, που αποτελούν πυλώνες της έρευνας και της ανάπτυξης καινοτομίας.
Για αυτούς τους επιστήμονες, υπογραμμίζει, μια εκδήλωση επαγγελματικών ευκαιριών δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη σταθερή χρηματοδότηση, τις σύγχρονες ερευνητικές υποδομές και τις θέσεις εργασίας με προοπτική. Προσθέτει επίσης ότι η πορεία τεσσάρων σημαντικών χρηματοδοτικών εργαλείων γεννά συγκεκριμένα ερωτήματα για τις κυβερνητικές επιλογές και τη διαχείρισή τους.
ΕΛΙΔΕΚ: Το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας, που θεσμοθετήθηκε το 2016 από την κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα, έδωσε δυνατότητες χρηματοδότησης σε νέους επιστήμονες, μεταδιδάκτορες και ερευνητικές ομάδες. Σήμερα χρειάζεται σαφής απάντηση για τη συνέχεια αυτού του έργου: ποιος είναι ο πολυετής προϋπολογισμός του Ιδρύματος και πότε θα προκηρυχθούν νέοι κύκλοι χρηματοδότησης; Η δημοσίευση αποτελεσμάτων παλαιότερων προκηρύξεων δεν δίνει απάντηση στην ανάγκη για συνεχή και προβλέψιμη στήριξη της έρευνας.
Trust your Stars: Το πρόγραμμα, που προοριζόταν να στηρίξει ερευνητικά έργα νέων επιστημόνων, απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ είχαν ήδη υποβληθεί 1.241 αιτήσεις, επισημαίνει. Η εξέλιξη αυτή ανέτρεψε τον προγραμματισμό ερευνητικών ομάδων που είχαν επενδύσει χρόνο και εργασία στην προετοιμασία των προτάσεών τους. Η ΕΛΑΣ ρωτά την κυβέρνηση ποιοι λόγοι οδήγησαν στην απένταξη, ποια ευθύνη αναλογεί στους αρμόδιους φορείς και ποια εναλλακτική χρηματοδότηση προβλέπεται για τους ερευνητές που συμμετείχαν στη διαδικασία.
Ερευνώ – Καινοτομώ: Η μεγάλη χρονική απόσταση ανάμεσα στην έναρξη της διαδικασίας και στη δημοσίευση αποτελεσμάτων δημιουργεί σημαντικές δυσκολίες στον προγραμματισμό των ερευνητικών συνεργασιών, σημειώνει ο Τομέας Παιδείας της ΕΛΑΣ. Προσθέτει ότι στην Παρέμβαση ΙΙ εγκρίθηκαν 199 από τις 1.938 αιτήσεις, ενώ άλλες 442 αξιολογήθηκαν θετικά αλλά δεν χρηματοδοτήθηκαν λόγω εξάντλησης του προϋπολογισμού, ζητώντας σαφείς απαντήσεις για την επάρκεια των πόρων, τους χρόνους ολοκλήρωσης των διαδικασιών και τη διαφάνεια της αξιολόγησης.
Εθνικές Ερευνητικές Υποδομές: Η διαδικασία στήριξής τους, με προγραμματισμένο προϋπολογισμό 120 εκατ. ευρώ, ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2023. Η πρόσκληση του δεύτερου σταδίου δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2025 και τα προσωρινά αποτελέσματα αξιολόγησης τον Μάιο του 2026, δυόμισι χρόνια μετά. Η ΕΛΑΣ ζητά να διευκρινιστεί το χρονοδιάγραμμα των οριστικών αποφάσεων, της χρηματοδότησης και της έναρξης υλοποίησης των έργων.
Ο πρωθυπουργός μιλά για την επιστροφή των επιστημόνων χωρίς να αναφέρεται στις αστοχίες της ερευνητικής πολιτικής της κυβέρνησής του, επισημαίνει η ΕΛΑΣ, σημειώνοντας πως η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει για τις αποφάσεις της σχετικά με τη χρηματοδότηση της έρευνας, για τις καθυστερήσεις στην υλοποίηση των προγραμμάτων και για τις συνέπειές τους στις δυνατότητες εργασίας και επιστημονικής εξέλιξης των ερευνητών στη χώρα.
Η ΕΛΑΣ ζητά συγκεκριμένες, δημόσιες απαντήσεις για τη χρηματοδότηση του ΕΛΙΔΕΚ, την τύχη του Trust your Stars, την πορεία του Ερευνώ – Καινοτομώ και την ολοκλήρωση της διαδικασίας για τις Εθνικές Ερευνητικές Υποδομές.
