Η υπόθεση του σωματείου «Παιδική Χαρά» έφερε ξανά στο προσκήνιο τα κριτήρια ελέγχου των ΜΚΟ, τη διαχείριση των πόρων τους και τους μηχανισμούς εποπτείας της δραστηριότητάς τους.
Η Πολιτεία διαθέτει πλέον δύο ψηφιακές βάσεις δεδομένων στο υπουργείο Εσωτερικών, τη Δημόσια Βάση Δεδομένων και το Ειδικό Μητρώο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (Ο.Κοι.Π.), που λειτουργούν από τον Οκτώβριο του 2023 και εφαρμόζουν τον νόμο 4873/2021 για τη συγκέντρωση στοιχείων σχετικά με την ταυτότητα, τη διοίκηση, τη λειτουργία και τις χρηματοδοτήσεις των οργανώσεων.
Όπως ανέφερε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η εγγραφή στα συγκεκριμένα μητρώα είναι υποχρεωτική για όσες οργανώσεις θέλουν να διεκδικήσουν κρατική χρηματοδότηση, ενώ όσες δεν επιδιώκουν δημόσιους πόρους μπορούν να λειτουργούν χωρίς εγγραφή. Υπάρχουν επίσης οργανώσεις που επιλέγουν εθελοντικά να εγγραφούν, ώστε να πιστοποιήσουν την οργανωτική και οικονομική τους επάρκεια και να ενισχύσουν την αξιοπιστία τους απέναντι σε πολίτες, δωρητές και συνεργαζόμενους φορείς.
Η Δημόσια Βάση Δεδομένων και το Ειδικό Μητρώο διαφέρουν ως προς τα δικαιολογητικά, το ύψος των κρατικών χρηματοδοτήσεων που μπορούν να διεκδικήσουν οι εγγεγραμμένες οργανώσεις και τα φορολογικά κίνητρα που προβλέπονται.
Ειδικότερα, η καταχώριση στη Δημόσια Βάση Δεδομένων δίνει τη δυνατότητα διεκδίκησης κρατικών χρηματοδοτήσεων έως 50.000 ευρώ τον χρόνο. Για την εγγραφή απαιτείται ηλεκτρονική αίτηση, η υποβολή των προβλεπόμενων δικαιολογητικών και παράβολο 20 ευρώ, ενώ η καταχώριση γίνεται μία φορά και δεν χρειάζεται ετήσια ανανέωση.
Αντίθετα, το Ειδικό Μητρώο προβλέπει αυστηρότερες προϋποθέσεις, καθώς αφορά οργανώσεις που θέλουν να διεκδικήσουν κρατική χρηματοδότηση ανεξαρτήτως ποσού. Στα πρόσθετα δικαιολογητικά περιλαμβάνονται η φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, καθώς και έκθεση ελέγχου από ορκωτό ελεγκτή λογιστή. Το αρχικό παράβολο ανέρχεται σε 200 ευρώ, ενώ η εγγραφή έχει ετήσια ισχύ και η ανανέωση προϋποθέτει παράβολο 50 ευρώ.
Η εγγραφή στο Ειδικό Μητρώο οδηγεί αυτόματα και σε καταχώριση στη Δημόσια Βάση Δεδομένων. Αντίστοιχα, η εγγραφή σε μητρώο άλλου κρατικού φορέα δεν σημαίνει αυτόματη εγγραφή στις βάσεις του υπουργείου Εσωτερικών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε η υφυπουργός, στη Δημόσια Βάση Δεδομένων έχουν καταχωριστεί περίπου 2.900 οργανώσεις, στο Ειδικό Μητρώο περίπου 890, ενώ στο Παρατηρητήριο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών, που λειτουργεί ως μηχανισμός απλής καταγραφής και όχι ελέγχου, έχουν ενταχθεί περίπου 7.200 οργανώσεις.
Τι ισχύει για τις οργανώσεις που δεν είναι εγγεγραμμένες
Τι συμβαίνει, όμως, με τις ΜΚΟ που δεν έχουν επιλέξει να εγγραφούν στα μητρώα του υπουργείου Εσωτερικών;
Η Βιβή Χαραλαμπογιάννη ξεκαθάρισε ότι η μη εγγραφή δεν σημαίνει απαγόρευση λειτουργίας ούτε αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρατυπίας. Όπως εξήγησε, το υπουργείο Εσωτερικών δεν είναι η αρμόδια αρχή για την ίδρυση ενός σωματείου, καθώς η σύστασή του γίνεται μέσω του αρμόδιου Πρωτοδικείου, το οποίο εξετάζει το καταστατικό, τους σκοπούς και τις προϋποθέσεις λειτουργίας του.
Παράλληλα, οι οργανώσεις υπόκεινται στους ελέγχους που προβλέπει η νομοθεσία ανάλογα με τη νομική τους μορφή, ενώ προβλέπονται και φορολογικοί έλεγχοι από τις αρμόδιες αρχές.
Ο ρόλος του υπουργείου Εσωτερικών είναι διαφορετικός και αφορά κυρίως τον διοικητικό έλεγχο των οργανώσεων που επιθυμούν να λάβουν κρατική χρηματοδότηση. Επομένως, η εγγραφή στα συγκεκριμένα μητρώα δεν είναι γενική προϋπόθεση για τη νόμιμη λειτουργία κάθε ΜΚΟ, αλλά βασική προϋπόθεση για την πρόσβαση σε συγκεκριμένα δημόσια χρηματοδοτικά και φορολογικά οφέλη.
Αναφερόμενη στην υπόθεση της «Παιδικής Χαράς», η υφυπουργός σημείωσε ότι, με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά από τη δημοσιότητα, οι συγκεκριμένοι φορείς δεν είχαν λόγο να προσέλθουν στα μητρώα, καθώς δεν φαίνεται να ενδιαφέρονταν για κρατική χρηματοδότηση. Επισήμανε επίσης ότι οι οργανώσεις που επιλέγουν την εγγραφή τους στο Ειδικό Μητρώο καλούνται να προσκομίσουν συγκεκριμένα οικονομικά και διοικητικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και έλεγχο από ορκωτό λογιστή.
Ένα ακόμη εργαλείο που αναπτύσσει το υπουργείο Εσωτερικών είναι το Παρατηρητήριο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών. Σε αντίθεση με τις δύο βάσεις δεδομένων, η συγκεκριμένη πλατφόρμα δεν απαιτεί δικαιολογητικά και δεν συνιστά διαδικασία πιστοποίησης ή ελέγχου.
Σκοπός του είναι η καταγραφή και η χαρτογράφηση των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Όπως ανέφερε η υφυπουργός, ο σχεδιασμός προβλέπει περαιτέρω ανάπτυξή του, ώστε οι οργανώσεις να μπορούν να παρουσιάζουν τις δράσεις τους και να εμφανίζονται σε έναν διαδραστικό χάρτη της Ελλάδας, δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να ενημερώνονται για το πεδίο και τον τόπο δραστηριοποίησής τους.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην προσπάθεια να αποκτήσει η Πολιτεία πληρέστερη εικόνα ενός χώρου που, όπως ανέφερε η Βιβή Χαραλαμπογιάννη, παρέμενε μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό αχαρτογράφητος.
Η εγγραφή στα μητρώα συνοδεύεται και από συγκεκριμένα φορολογικά κίνητρα. Για τις οργανώσεις που περιλαμβάνονται στη Δημόσια Βάση Δεδομένων προβλέπονται, μεταξύ άλλων, απαλλαγές από τον ειδικό φόρο ακινήτων και από τον ΦΠΑ για συγκεκριμένες συναλλαγές στο πλαίσιο εκδηλώσεων οικονομικής ενίσχυσης.
φορολογικά κίνητρα εγγραφής στα μητρώα
Για τις οργανώσεις του Ειδικού Μητρώου προβλέπονται πρόσθετες διευκολύνσεις, όπως μείωση φόρου κατά 40% επί των δωρεών που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ για ακίνητα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την εκπλήρωση των σκοπών τους, καθώς και απαλλαγές από τέλη κυκλοφορίας για συγκεκριμένες κατηγορίες οχημάτων.
Η ελεύθερη πρόσβαση στις δύο βάσεις δεδομένων, στην ηλεκτρονική διεύθυνση okoip.gov.gr, επιτρέπει σε κάθε ενδιαφερόμενο να ελέγχει εάν μια οργάνωση είναι εγγεγραμμένη πριν προχωρήσει σε δωρεά, συνεργασία ή άλλη μορφή υποστήριξης.
