Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει με ταχύτητα τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε και βλέπουμε τον κόσμο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία, αλλά και τι κινδυνεύουμε να χάσουμε: γλώσσες, μνήμες, πολιτισμικές ιδιαιτερότητες και αφηγήσεις που δεν χωρούν στα κυρίαρχα ψηφιακά δεδομένα. Για την Πρέσβη Καλής Θελήσεως της UNESCO για την προστασία και την προώθηση του πολιτισμού, Κωστάντζα Σμπώκου – Κωνσταντακοπούλου, αυτό είναι μια από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις της εποχής.
Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, η ίδια ανέλαβε μια φιλόδοξη πρωτοβουλία, φέρνοντας στην Αθήνα περισσότερες από 40 διεθνείς προσωπικότητες από τον χώρο του πολιτισμού, της τεχνολογίας, της επιχειρηματικότητας και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Σε μια τριήμερη συνάντηση των UNESCO Goodwill Ambassadors, η Ακρόπολη, η τεχνητή νοημοσύνη, η πολιτιστική κληρονομιά και η καινοτομία βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι, με την Ελλάδα να προβάλλει τον πολιτισμό της όχι ως στατικό βλέμμα στο παρελθόν, αλλά ως αφετηρία για συζήτηση γύρω από το μέλλον.
Στη συνέντευξή της στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η Κωστάντζα Σμπώκου – Κωνσταντακοπούλου μιλά για την πρωτοβουλία της Αθήνας, τη διεθνή θέση της Ελλάδας και τη σχέση πολιτισμού και τεχνολογίας. Επισημαίνει τους κινδύνους που γεννά η κυριαρχία λίγων γλωσσών και πολιτισμών στα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύονται τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και υποστηρίζει ότι η πολιτισμική πολυφωνία πρέπει να ενσωματωθεί από την αρχή στην αρχιτεκτονική της νέας τεχνολογίας. Παράλληλα, περιγράφει το επόμενο βήμα: τη μεταφορά της συζήτησης από την Αθήνα στη Νέα Υόρκη, ώστε η ελληνική πρωτοβουλία να αποκτήσει συνέχεια και διεθνές βάθος.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης που παραχώρησε η Κωστάντζα Σμπώκου – Κωνσταντακοπούλου, Πρέσβης Καλής Θελήσεως στην UNESCO για την προστασία και την προώθηση του πολιτισμού στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και τη δημοσιογράφο Μαρία Τσιβγέλη
ΕΡ: Σε λιγότερο από έναν χρόνο ως Πρέσβης Καλής Θελήσεως της UNESCO, πήρατε μια πρωτοβουλία με διεθνές αποτύπωμα: φέρατε στην Αθήνα περισσότερες από 40 προσωπικότητες από όλο τον κόσμο. Τι σας έδωσε την αυτοπεποίθηση να επιχειρήσετε κάτι τόσο μεγάλο τόσο νωρίς; Υπήρξε στιγμή που αναρωτηθήκατε αν το εγχείρημα είναι τελικά υπερβολικά φιλόδοξο;
ΑΠ: Ο ρόλος του Πρέσβη Καλής Θελήσεως στην UNESCO είναι ιδιαίτερα τιμητικός και δίνει την ευκαιρία να συμβάλει κανείς ουσιαστικά στην προστασία του πολιτισμού. Ωστόσο, καθώς δεν υπάρχει συγκεκριμένη αρμοδιότητα, μπορεί κανείς να ενεργήσει με σχετική ελευθερία και να πάρει πρωτοβουλίες.
Μέσα σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα, έμαθα πολλά από τους ανθρώπους της UNESCO, γνώρισα και συνεργάστηκα με τον Γενικό Διευθυντή του Οργανισμού, Khaled El Enany, ενώ με τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδος στην UNESCO, Πρέσβη Γιώργο Κουμουτσάκο και την ομάδα του, είχα από την πρώτη ημέρα απεριόριστη υποστήριξη, τόσο για τον νέο μου ρόλο, όσο και για την πρωτοβουλία αυτής της εκδήλωσης.
Στην UNESCO υπήρχε ήδη μια ισχυρή παρακαταθήκη της Ελλάδας από τη Μαριάννα Βαρδινογιάννη, με το σημαντικότατο έργο της στον τομέα της προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και της παιδικής υγείας. Η συμβολή της άφησε ένα διαχρονικό αποτύπωμα στον Οργανισμό και αποτελεί, για εμένα, πηγή έμπνευσης για τη συνέχιση της ελληνικής παρουσίας και προσφοράς.
Ο δικός μου ρόλος, ως Πρέσβης Καλής Θελήσεως για την προστασία και την προώθηση του πολιτισμού, έρχεται σε μια στιγμή όπου ο πολιτισμός πρέπει να παίξει καθοριστικό ρόλο ως γέφυρα ανάμεσα σε λαούς διχασμένους, σε έναν κόσμο αυξανόμενων συγκρούσεων.
Πιστεύω βαθιά ότι η Ελλάδα προσφέρει το κατάλληλο πλαίσιο να φιλοξενήσει μια διεθνή συνάντηση και να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για έναν διάλογο με επίκεντρο τη δημιουργία γεφυρών ανάμεσα σε πολιτισμούς.
ΕΡ: Η Ελλάδα έχει ένα τεράστιο πολιτιστικό κεφάλαιο, αλλά συχνά μοιάζει να μιλά περισσότερο για το παρελθόν της παρά για το μέλλον. Εσείς θέλατε να αλλάξετε αυτή την αφήγηση. Πιστεύετε ότι έχουμε καταφέρει να μετατρέψουμε τον πολιτισμό από «κληρονομιά» σε πραγματικό εργαλείο διεθνούς επιρροής ή ακόμη έχουμε δρόμο να διανύσουμε;
ΑΠ: Πιστεύω στη δυνατότητα της Ελλάδας να συμβάλλει ουσιαστικά στον παγκόσμιο διάλογο, αντλώντας από τις βαθιές ηθικές και ιστορικές της καταβολές και επενδύοντας ταυτόχρονα σε μια κοινωνία και οικονομία που διαμορφώνονται από την καινοτομία. Και η χώρα μας έχει ήδη κάνει, και συνεχίζει να κάνει, πολλά προς αυτή την κατεύθυνση.
Παράλληλα, με την ουσιαστική ανάδειξη και αναβάθμιση της ιστορίας της και της βαριάς πολιτιστικής της κληρονομιάς, που έρχεται μέσα από αιώνες διαφορετικών ιστορικών περιόδων, η Ελλάδα σήμερα διεκδικεί μια σημαντική παρουσία και στον χώρο της καινοτομίας και της τεχνολογίας. Με την Endeavor προσπαθούμε να φέρουμε το οικοσύστημα αυτό στο επίκεντρο, να συνδέσουμε την επιχειρηματική κοινότητα της χώρας με τη δραστήρια Ελληνική Διασπορά, να βοηθήσουμε τους νέους επιχειρηματίες και να προσελκύσουμε το διεθνές ενδιαφέρον.
Είναι, επίσης, ενδιαφέρον πως η καινοτομία συναντά τον πολιτισμό. Το project με τη διεθνή εταιρεία ΑΙ ElevenLabs για τη δημιουργία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης τοπικών διαλέκτων και ιδιωμάτων που κινδυνεύουν να χαθούν είναι ένα καλό παράδειγμα. Επίσης, εκδηλώσεις όπως τα Panathenea και το Athens Innovation Summit της Endeavor συμβάλλουν στη σύγχρονη εικόνα της χώρας μας.
Η πρόσφατη συνάντηση των Πρέσβεων Καλής Θελήσεως της UNESCO, που έγινε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, συνέβαλε επίσης προς αυτήν την κατεύθυνση. Με τις εκδηλώσεις αυτές δημιουργούμε μια δυναμική πλατφόρμα γύρω από τις εξελίξεις στην τεχνολογία και κάνουμε την Ελλάδα επίκεντρο πολιτισμού και καινοτομίας.
ΕΡ: Στην τριήμερη συνάντηση των UNESCO Goodwill Ambassadors συνυπήρχαν η Ακρόπολη και η τεχνολογία, η πολιτιστική κληρονομιά και η τεχνητή νοημοσύνη, η ιστορία και οι μεγάλες προκλήσεις του αύριο. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το μεγάλο ερώτημα που πρέπει να θέσει σήμερα η Ελλάδα: πώς θα προστατεύσουμε τον πολιτισμό μας από την τεχνολογία ή πώς θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία για να τον κάνουμε πιο ζωντανό και παγκόσμιο;
ΑΠ: Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης εκπαιδεύονται σε συντριπτικό βαθμό με βάση κυρίαρχες γλώσσες, κυρίαρχους πολιτισμούς και κυρίαρχες αφηγήσεις* οι ιστορίες που δεν είναι κυρίαρχες απλώς δεν υπάρχουν σε αυτά τα σύνολα δεδομένων (datasets), είναι αόρατες για τη μηχανή. Κι ό,τι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να δει, δεν μπορεί να το προστατέψει* κι ό,τι δεν μπορεί να προστατέψει, θα το σβήσει σιγά σιγά, αθόρυβα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η πολιτισμική κυριαρχία πρέπει να ενσωματωθεί στην ίδια την αρχιτεκτονική και τη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης, ως θεμελιώδης αρχή εξαρχής και όχι ως μεταγενέστερη σκέψη.
Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη είναι δυναμική και εξελίσσεται σχεδόν σε εβδομαδιαία βάση. Ο φόβος υπάρχει και είναι υπαρκτός, ενώ η έκκληση πολλών επιστημόνων για επιβράδυνση της ανάπτυξης και για την ενσωμάτωση μηχανισμών αξιολόγησης και ελέγχου (embedded evaluators) ίσως είναι απαραίτητη, ώστε να υπάρξει ο χρόνος να αναπτυχθούν και να ενσωματωθούν οι απαραίτητοι μηχανισμοί προστασίας απέναντι στη νέα τεχνολογία. Η πρόσφατη επίσκεψή μου στη Silicon Valley ήταν ιδιαίτερα διαφωτιστική.
ΕΡ: Μετά από μια διοργάνωση αυτού του μεγέθους, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να μείνει ένα εντυπωσιακό τριήμερο, με σημαντικούς ανθρώπους και ωραίες εικόνες και τίποτε περισσότερο. Τι θα κάνετε εσείς ώστε η συνάντηση της Αθήνας να μην είναι απλώς ένα επιτυχημένο event, αλλά η αρχή μιας διαρκούς διεθνούς πρωτοβουλίας;
ΑΠ: Όταν τελείωσε η συζήτηση στον Ναό του Ολυμπίου Διός και καθώς περπατούσαμε προς το Μουσείο της Ακρόπολης, μου είπε μια Πρέσβης ότι «η Ελλάδα συστήθηκε ως ένας ζωντανός τόπος όπου η ιστορία, ο πολιτισμός, η σύγχρονη ζωή και ο διάλογος για το μέλλον συνυπάρχουν».
Αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση πλέον. Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη μάς αφορά όλους και πρέπει να μείνει ζωντανή, να συμμετέχουν όλοι. Ο πολιτισμός μας είναι η πιο δυνατή πυξίδα για να εξασφαλίσουμε ότι οι επόμενες γενιές θα ζήσουν σε έναν κόσμο όπου οι αξίες και οι αρχές μας ορίζουν τα επιτεύγματά μας.
Ως Πρέσβης Καλής Θελήσεως της UNESCO, συνδιοργανώσαμε με την Endeavor Greece και το Columbia School of Engineering and Applied Sciences, σε συνεργασία με το School of the Arts, στις 24 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στο Πανεπιστήμιο Columbia στη Νέα Υόρκη, μια σημαντική εκδήλωση με δύο πάνελ γύρω από αυτό το θέμα.
Η εκδήλωση αυτή αποτέλεσε φυσική συνέχεια της συζήτησης που ξεκίνησε στην Αθήνα και αποσκοπούσε στο να διευρύνει περαιτέρω τον διάλογο, προσκαλώντας στο ίδιο τραπέζι πολιτικούς ηγέτες, εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, ακαδημαϊκούς, επιστήμονες, επιχειρηματίες και ανθρώπους του πολιτισμού.
*Την φωτογραφία παραχώρησε η Κωστάντζα Σμπώκου – Κωνσταντακοπούλου, Πρέσβης Καλής Θελήσεως της UNESCO για την προστασία και την προώθηση του πολιτισμού
