Με τον όρο «σαρκοπενία» αναφερόμαστε στην απώλεια μυϊκής μάζας που σχετίζεται κυρίως με τη γήρανση. Συνήθως εμφανίζεται μετά τα 60 και, όσο περνά ο χρόνος, επιδεινώνεται, με αποτέλεσμα μειωμένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξημένο κίνδυνο για πτώσεις και κατάγματα και τελικά χαμηλότερη ποιότητα ζωής.
«Οι σκελετικοί μύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή και η θερμογένεση, ενώ πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι μύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονομάζονται μυοκίνες, οι οποίοι ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σημαντικό ρόλο στη μεταβολική ομοιοστασία του οργανισμού, καθώς ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων, επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική λειτουργία και τη μιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού.
Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση μυοκινών, ενώ η σωματική αδράνεια συντελεί στη μείωση έκκρισής τους. Αυτό εξηγεί τη σχέση καθιστικής ζωής και καρδιομεταβολικών επιπλοκών», εξηγούν οι κ.κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος, και Κάρολος Παπαλαζάρου, Διαιτολόγος – Διαβητολόγος, συνεργάτης, Metropolitan Hospital.
Τα επίπεδα της μυϊκής μάζας μπορούν πλέον να υπολογιστούν σχετικά εύκολα με αναλύσεις όπως η DEXA, η υπολογιστική τομογραφία (CT), η μαγνητική τομογραφία (MRI) ή ακόμη απλούστερα με την Ανάλυση Σύστασης Σώματος με τη μέθοδο της βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας (ΒΙΑ), ενώ υπάρχουν και δείκτες λειτουργικής ικανότητας των μυών, όπως η μέτρηση δύναμης λαβής, η ταχύτητα βάδισης, το chair stand test και το 6min walk test.
Παράγοντες κινδύνου και επιπτώσεις στην καθημερινότητα
Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης σαρκοπενίας είναι οι εξής:
-
Οι ορμονικές αλλαγές: μείωση τεστοστερόνης, οιστρογόνων, αυξητικής ορμόνης
-
Η χρόνια φλεγμονή
-
Η νευρομυϊκή εκφύλιση
-
Οι διατροφικές ελλείψεις: αναιμία, ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταμινών D/B12
-
Ο καθιστικός τρόπος ζωής
Οι κυριότερες συνέπειες της σαρκοπενίας είναι:
-
Η μειωμένη μυϊκή δύναμη και αντοχή, που προκαλούν δυσκολία ακόμη και στις απλές καθημερινές δραστηριότητες
-
Ο αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων
-
Οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και η αδυναμία ανάρρωσης σε νοσηλευόμενους ασθενείς
-
Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, όπως κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση
Σαρκοπενία και φαρμακευτικές αγωγές
«Τα τελευταία χρόνια, τα φάρμακα της κατηγορίας αγωνιστών GLP‑1 (π.χ. λιραγλουτίδη, σεμαγλουτίδη, τιρζεπατίδη), που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, μετά από μελέτες παρατηρήθηκε ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια μυϊκής μάζας, δηλαδή από σαρκοπενία. Ειδικότερα:
Για τη σεμαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic), μελέτες σε ασθενείς με παχυσαρκία έδειξαν έως και 15% μείωση βάρους, ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν απώλειες μυϊκής μάζας περίπου 40% της συνολικής απώλειας.
Για τη λιραγλουτίδη (Saxenda) παρατηρήθηκε απώλεια βάρους 5-10% του συνολικού βάρους, με απώλεια μυϊκής μάζας μέσα στα αναμενόμενα όρια και χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σχέση με το placebo.
Για την τιρζεπατίδη (Μounjaro), από τα δεδομένα που υπάρχουν έως τώρα παρατηρείται υψηλή απώλεια βάρους (20-25%), αλλά και μικρότερη απώλεια μυϊκής μάζας σε σχέση με τις άλλες αγωγές, περίπου 20-25% της συνολικής απώλειας βάρους.
Παρόλα αυτά όμως, κάθε αγωγή από αυτές μπορεί με τον κατάλληλο τρόπο να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και να μας δώσει θετικά αποτελέσματα. Η σαρκοπενία, είτε ως αποτέλεσμα γήρανσης είτε ως συνέπεια των παραπάνω φαρμακευτικών αγωγών, προλαμβάνεται ή αντιμετωπίζεται με δύο βασικές υγιεινές διαιτητικές παρεμβάσεις, τη σωστή διατροφή και τη σωματική άσκηση», συνιστούν.
1. Διατροφική παρέμβαση
-
Αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνών: περίπου 1,2-1,5 gr ανά κιλό σωματικού βάρους συνιστώνται για άτομα άνω των 65 ετών ή σε άτομα με χαμηλή μυϊκή μάζα
-
Επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας: ζωικές πρωτεΐνες (ψάρι, άπαχο μοσχάρι, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά, αυγά)
-
Συμπληρώματα αμινοξέων όπως η L‑λευκίνη, αλλά και συμπλήρωμα κρεατίνης, όποτε απαιτείται
-
Συμπληρώματα βιταμίνης D (800-2000 IU/ημ), η οποία φαίνεται ότι ενισχύει τη μυϊκή δύναμη και τον έλεγχο ισορροπίας
-
Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, όπως βιταμίνη C, E, πολυφαινόλες, τα οποία βρίσκονται κυρίως σε φρούτα και λαχανικά
2. Σωματική άσκηση
-
Ασκήσεις αντιστάσεων 2-3 φορές/εβδομάδα με ελεύθερα βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής, που συμβάλλουν ενεργά στη μυϊκή ανάπτυξη
-
Αερόβια άσκηση: τουλάχιστον 150′/εβδομάδα μέτριας έντασης, η οποία, από πληθώρα ερευνών, φαίνεται να υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία
«Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σημαντικό θέμα της δημόσιας υγείας, όπου η πρόληψη και η αντιμετώπισή της απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση με διατροφικές παρεμβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταμινών, συχνή σωματική άσκηση, κυρίως αναερόβια, και χρήση συμπληρωμάτων ή φαρμακευτικών αγωγών.
Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι οι νέες εβδομαδιαίες φαρμακευτικές αγωγές για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, παρά τη σημαντική συμβολή τους στην απώλεια βάρους, ενδέχεται να ευνοήσουν την απώλεια μυϊκής μάζας και την ανάπτυξη σαρκοπενίας. Για τον λόγο αυτό, η περιοδική μέτρηση και παρακολούθηση της μυϊκής μάζας κατά τη διάρκεια της θεραπείας κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διατήρηση της μυϊκής υγείας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την καλύτερη ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία», καταλήγουν οι ειδικοί.
