Ο καλός ύπνος χρειάζεται διάρκεια, ποιότητα και σταθερό ωράριο, τονίζει ο Γιώργος Κ. Σακκάς. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εξηγεί ότι ο ύπνος δεν πρέπει να μπαίνει τελευταίος στη λίστα, καθώς είναι βασική προϋπόθεση για καθαρή σκέψη, ενέργεια και ασφάλεια.
Δεν αρκεί να μετράμε τις ώρες
Ο ύπνος δεν είναι απλώς μια περίοδος κατά την οποία ο οργανισμός «κλείνει». Όπως σημειώνει, στη διάρκειά του υποστηρίζονται η μάθηση και η μνήμη, η ρύθμιση των συναισθημάτων, η ανοσολογική λειτουργία και ο μεταβολισμός, ενώ η συστηματική στέρησή του επηρεάζει την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και τη λήψη αποφάσεων και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών, καρδιαγγειακών και ψυχικών προβλημάτων.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι λίγες δύσκολες νύχτες οδηγούν αναπόφευκτα σε ασθένεια. Μας ενδιαφέρει το επαναλαμβανόμενο μοτίβο, το πώς λειτουργεί ο άνθρωπος μέσα στην ημέρα και αν υπάρχει κάποια διαταραχή που χρειάζεται αντιμετώπιση. Στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε άγχος γύρω από τον ύπνο, αλλά να δώσουμε τη θέση που αξίζει», διευκρινίζει.
Η σύγχρονη προσέγγιση, τονίζει επίσης, δεν περιορίζεται στον αριθμό των ωρών. Στη επιστημονική της δήλωση το 2025, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία ανέδειξε, πέρα από τη διάρκεια, τη συνέχεια, τον χρόνο και τη σταθερότητα του ύπνου, την ικανότητα από αυτόν και την εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Δεν υπάρχει, λοιπόν, ένας μοναδικός δείκτης που να περιγράφει πλήρως τον υγιή ύπνο.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να επιδιώκουμε πολλές ώρες μόνο περιστασιακά. Χρειάζεται να εξασφαλίζουμε τακτικά επαρκή χρόνο για ύπνο και να περιορίζουμε, όσο γίνεται, τις μεγάλες μετατοπίσεις του ωραρίου στις εργάσιμες ημέρες και το Σαββατοκύριακο.
Αϋπνία και υπνική άπνοια: διαφορετικά προβλήματα
Η αϋπνία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν εξηγείται απλώς ως αποτέλεσμα ψυχολογικών προβλημάτων. Μπορεί να περιλαμβάνει δυσκολία στην έναρξη ή στη διατήρηση του ύπνου, αλλά και πολύ πρωινή αφύπνιση, παρά την ευκαιρία για ύπνο, με συνέπεια στην καθημερινή λειτουργικότητα. Στην εμφάνιση και τη διατήρησή της αλληλεπιδρούν βιολογικοί, ψυχολογικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες.
Για τη χρόνια αϋπνία, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν ως θεραπεία πρώτης επιλογής τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία, τονίζει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Πρόκειται για οργανωμένη θεραπευτική παρέμβαση, όχι απλώς για συμβουλές χαλάρωσης, και μπορεί να προσφερθεί διά ζώσης ή μέσω κατάλληλα τεκμηριωμένων ψηφιακών προγραμμάτων. Οι καλές συνήθειες ύπνου είναι χρήσιμες, αλλά συνήθως δεν αρκούν ως μοναδική αντιμετώπιση της χρόνιας διαταραχής.
Η αποφρακτική υπνική άπνοια, από την άλλη πλευρά, χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη στένωση ή απόφραξη του ανώτερου αεραγωγού κατά τον ύπνο. Η παχυσαρκία είναι σημαντικός παράγοντας κινδύνου, όμως η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους χωρίς παχυσαρκία. Το έντονο ροχαλητό, οι παύσεις της αναπνοής που παρατηρεί κάποιος άλλος, οι αφυπνίσεις με αίσθημα πνιγμού και η έντονη ημερήσια υπνηλία χρειάζονται αξιολόγηση.
«Δεν είναι σωστό να λέμε σε έναν άνθρωπο που υποφέρει “απλώς χαλάρωσε” ή “χάσε βάρος και θα περάσει”. Πρέπει να εντοπίσουμε το πρόβλημα και να επιλέξουμε τη σωστή αντιμετώπιση. Οι διαταραχές ύπνου δεν είναι όλες οι ίδιες», τονίζει επίσης ο κ. Σακκάς.
Η άσκηση βοηθά χωρίς να αντικαθιστά τη θεραπεία
Σύμφωνα με τον ίδιο, η συστηματική σωματική άσκηση παραμένει σημαντικός σύμμαχος του ύπνου. Σε ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό European Journal of Applied Physiology, με τη συμμετοχή του κ. Σακκά, παρουσιάστηκαν τα δεδομένα για την αερόβια άσκηση, τη μυϊκή ενδυνάμωση και πρακτικές που συνδυάζουν κίνηση και χαλάρωση, όπως η γιόγκα, στην αντιμετώπιση επιλεγμένων διαταραχών ύπνου.
Νεότερη συστηματική ανασκόπηση και δικτυωτή μετα-ανάλυση 22 τυχαιοποιημένων μελετών, η οποία δημοσιεύτηκε διαδικτυακά το 2025 στο BMJ Evidence-Based Medicine, κατέγραψε ευνοϊκές επιδράσεις ορισμένων μορφών άσκησης σε συμπτώματα αϋπνίας και δεικτών ύπνου. Οι ερευνητές, ωστόσο, επισήμαναν μεθοδολογικούς περιορισμούς σε πολλές από τις μελέτες. Τα ευρήματα ενισχύουν τη χρησιμότητα της άσκησης, χωρίς να τεκμηριώνουν μια «μαγική» μορφή προπόνησης για όλους.
«Δεν χρειάζεται να εξαντληθούμε για να κοιμηθούμε. Χρειάζεται να κινούμαστε τακτικά, με τρόπο που να ταιριάζει στην υγεία, στις δυνατότητες και στην καθημερινότητά μας. Η άσκηση δεν είναι ένα υπνωτικό που παίρνουμε λίγο πριν από το κρεβάτι· είναι μια συνήθεια που χτίζουμε», σημειώνει.
Ειδικά στην αποφρακτική υπνική άπνοια, η άσκηση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και στη μείωση της βαρύτητας της διαταραχής. Δεν αντικαθιστά, όμως, τη θεραπεία με θετική πίεση αεραγωγών, όπως η συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης, όταν αυτή έχει συστηθεί. Ούτε αποτελεί λόγο διακοπής άλλης συνταγογραφημένης θεραπείας χωρίς επανεκτίμηση.
Ο καλός ύπνος αρχίζει πριν πέσουμε στο κρεβάτι
Η καθημερινή φροντίδα του ύπνου, σύμφωνα με τον ίδιο, περιλαμβάνει σχετικά σταθερή ώρα αφύπνισης, χρόνο σε εξωτερικό χώρο και φυσικό φως μέσα στην ημέρα, καθώς και ένα ήσυχο, σκοτεινό και δροσερό υπνοδωμάτιο. Την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο βοηθά να περιορίζονται οι απαιτητικές δραστηριότητες και ο έντονος φωτισμός, συμπεριλαμβανομένου εκείνου των οθονών.
Η καφεΐνη αργά μέσα στην ημέρα μπορεί να δυσκολέψει τον ύπνο, καθώς η επίδρασή της διαρκεί πολλές ώρες. Το αλκοόλ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως βοήθημα ύπνου. Οι συνήθειες αυτές έχουν σημασία, αλλά δεν υποκαθιστούν τη διερεύνηση όταν οι δυσκολίες επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Χρειάζεται επίσης μέτρο στην ερμηνεία των δεδομένων από «έξυπνα» ρολόγια και άλλες φορητές συσκευές. Μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες ενδείξεις για τις συνήθειες ύπνου, αλλά οι εκτιμήσεις τους για τα στάδια του ύπνου δεν είναι ισοδύναμες με μια πολυυπνογραφική καταγραφή. Ένα σκορ σε μια εφαρμογή δεν αρκεί για διάγνωση ούτε μπορεί να αποκλείσει μια διαταραχή.
«Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε κάθε πρωί μια τέλεια βαθμολογία ύπνου. Χρειάζεται να προσέχουμε το συνολικό μοτίβο, το πώς αισθανόμαστε και το αν μπορούμε να λειτουργήσουμε με ασφάλεια μέσα στην ημέρα», επισημαίνει ο καθηγητής.
Η υπνηλία στο τιμόνι δεν είναι κάτι που πρέπει να “αντέξουμε”
«Μία από τις πιο άμεσες συνέπειες του ανεπαρκούς ύπνου αφορά την οδική ασφάλεια. Η υπνηλία μειώνει την προσοχή και μπορεί να οδηγήσει σε στιγμιαία επεισόδια ύπνου. Η ακριβής συμμετοχή της στα τροχαία είναι δύσκολο να καταγραφεί και συχνά υποεκτιμάται. Το σαφές μήνυμα είναι ότι δεν συνεχίζουμε να οδηγούμε όταν νυστάζουμε, βασιζόμενοι μόνο στον καφέ: σταματάμε σε ασφαλές σημείο και αντιμετωπίζουμε την ανάγκη για ανάπαυση», αναφέρει ο καθηγητής.
Ο κ. Σακκάς υπογραμμίζει, τέλος, ότι ο ύπνος δεν είναι μόνο υπόθεση ατομικής πειθαρχίας. Οι βάρδιες, οι ρυθμίσεις της εργασίας, ο θόρυβος και οι συνθήκες κατοικίας δεν μπορούν να περιορίσουν τη δυνατότητα επαρκούς ξεκούρασης. Η προστασία του χρειάζεται επομένως και συνθήκες ζωής και εργασίας που την επιτρέπουν.
«Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια ούτε ανταμοιβή αφού τελειώσουμε τα πάντα. Είναι μέρος της φροντίδας της υγείας μας. Αξίζει να του δίνουμε χρόνο, να εντάξουμε την κίνηση στην ημέρα μας και να ζητάμε βοήθεια όταν κάτι δεν πάει καλά», καταλήγει.
