Ένα «ευχαριστώ» μπορεί να απευθύνεται σε έναν άνθρωπο, όμως η επίδρασή του φτάνει και σε όσους βρίσκονται γύρω και παρακολουθούν. Μελέτη Αμερικανών ερευνητών δείχνει ότι η κοινωνική δύναμη της ευγνωμοσύνης λειτουργεί ως σήμα και προς τρίτους: όταν βλέπουμε έναν άγνωστο να ευχαριστεί κάποιον, τείνουμε να σχηματίζουμε πιο θετική εικόνα για εκείνον και να είμαστε πιο πρόθυμοι να τον εμπιστευτούμε και να συνεργαστούμε μαζί του.
Η μελέτη, με τίτλο «Gleaning Information from a “Thank You”: How Witnessing Expressions of Gratitude Shape Perceptions of and Actions Toward Others», πραγματοποιήθηκε από την υποψήφια διδάκτωρ Ψυχολογίας Alexandra M. Gray και τον καθηγητή Ψυχολογίας David DeSteno του Northeastern University των ΗΠΑ και δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο στο επιστημονικό περιοδικό Affective Science. Σε δύο πειράματα, στα οποία συμμετείχαν συνολικά 680 άτομα, οι ερευνητές εξέτασαν όχι τη σχέση ανάμεσα σε εκείνον που λέει «ευχαριστώ» και εκείνον που το δέχεται, αλλά κάτι λιγότερο μελετημένο: τι συμπεραίνει για τον άνθρωπο που εκφράζει ευγνωμοσύνη ένας τρίτος, ο οποίος απλώς παρακολουθεί τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι παρακολουθούσαν έναν άγνωστο να εκφράζει ευγνωμοσύνη τού απέδιδαν εντονότερα θετικά χαρακτηριστικά σε σύγκριση με εκείνον που εξέφραζε απλώς ένα θετικό συναίσθημα. Τον θεωρούσαν πιο ηθικό και αξιόπιστο, ενώ η θετική εντύπωση επεκτεινόταν και σε στοιχεία που δεν συνδέονται άμεσα με την ευγνωμοσύνη: μεταξύ άλλων, τον έβλεπαν ως πιο έξυπνο, ικανό και ελκυστικό.
«Ένα απλό “ευχαριστώ” μεταδίδει περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε», εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Alexandra Gray, συγγραφέας της μελέτης και υποψήφια διδάκτωρ Ψυχολογίας στο Northeastern University. Όπως σημειώνει, ακόμη και μια σύντομη έκφραση ευγνωμοσύνης δίνει σε έναν τρίτο παρατηρητή πληροφορίες για τον χαρακτήρα εκείνου που την εκφράζει, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έναν άνθρωπο για τον οποίο δεν γνωρίζει τίποτε άλλο.
Η ευγνωμοσύνη, σύμφωνα με την ίδια, λειτουργεί ως ένδειξη ότι κάποιος αναγνωρίζει την καλή πράξη του άλλου, αντιλαμβάνεται τις ανάγκες του και ανταποκρίνεται με φροντίδα. Έτσι, οι παρατηρητές μπορεί να τον θεωρήσουν πιο συμπονετικό, ζεστό και αξιόπιστο. Από εκεί ενεργοποιείται το λεγόμενο halo effect, δηλαδή το φαινόμενο της άλω: η αρχική θετική εντύπωση επεκτείνεται ακόμη και σε χαρακτηριστικά για τα οποία δεν υπάρχουν άμεσες ενδείξεις.
«Το να θεωρούμε κάποιον ζεστό άνθρωπο μπορεί να μας οδηγήσει να υποθέσουμε ότι είναι επίσης έξυπνος ή ικανός», αναφέρει η Gray. Όπως λέει, αυτό που εξέπληξε τους ερευνητές δεν ήταν μόνο το εύρος των θετικών χαρακτηριστικών που απέδιδαν οι συμμετέχοντες σε εκείνον που εξέφραζε ευγνωμοσύνη, αλλά και το γεγονός ότι αυτές οι εντυπώσεις επηρέαζαν την εμπιστοσύνη και τη διάθεση για συνεργασία.
Στο δεύτερο πείραμα, η επίδραση ξεπέρασε την πρώτη εντύπωση. Οι συμμετέχοντες που έβλεπαν πιο θετικά το άτομο που είχε εκφράσει ευγνωμοσύνη ήταν περισσότερο πρόθυμοι να το εμπιστευτούν και να συνεργαστούν μαζί του ακόμα και σε οικονομικά θέματα. «Μια σύντομη παρατήρηση κάποιου που εκφράζει ευγνωμοσύνη επηρέασε το πόσο πρόθυμοι ήταν οι άνθρωποι να πάρουν ένα ρίσκο με αυτό το άτομο και να συνεργαστούν μαζί του», επισημαίνει.
Η ίδια δίνει ως παράδειγμα τον χώρο εργασίας: αν κάποιος δει έναν νέο συνάδελφο να ευχαριστεί έναν άλλο εργαζόμενο επειδή τον βοήθησε, αυτή η μικρή αλληλεπίδραση μπορεί αργότερα να τον κάνει πιο πρόθυμο να τον εμπιστευτεί ή να συνεργαστεί μαζί του. Οι ερευνητές, πάντως, είναι προσεκτικοί ως προς τα όρια των συμπερασμάτων τους, καθώς τα πειράματα αφορούσαν ανθρώπους που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Όταν έχουμε ήδη σχηματίσει άποψη για κάποιον, ένα μεμονωμένο «ευχαριστώ» πιθανότατα έχει μικρότερη βαρύτητα.
Όσο για τα social media, όπου μια δημόσια έκφραση ευγνωμοσύνης μπορεί να φτάσει σε εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους, η Gray θεωρεί πιθανό να λειτουργεί ένας αντίστοιχος μηχανισμός. Υπάρχουν όμως διαφορές: στο γραπτό μήνυμα λείπουν στοιχεία όπως ο τόνος της φωνής, ενώ οι χρήστες συχνά έχουν ήδη σχηματίσει εικόνα για το πρόσωπο που κάνει την ανάρτηση.
