Η εργασιακή ομηρία στην οποία βρέθηκαν από τη μια στιγμή στην άλλη οι χιλιάδες εργαζόμενοι στις αλυσίδες εστίασης Pizza Fan και Χωριάτικο είναι μία πλευρά αυτών των δυσοίωνων υποθέσεων που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Πρόκειται για χιλιάδες εργαζόμενους – μόνο στην Pizza Fun 2.500 – που έμειναν ξαφνικά χωρίς δουλειά και χωρίς τη δυνατότητα να διεκδικήσουν επίδομα ανεργίας, αφού δεν έχουν απολυθεί.
Τα συνδικάτα διαμαρτύρονται, όπως είναι αναμενόμενο, ενώ το αρμόδιο υπουργείο δηλώνει ότι παρακολουθεί στενά το θέμα και θα στηρίξει τους εργαζόμενους, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ενεργοποιηθεί κανένα μέτρο. Έτσι, η ανασφάλεια των ανθρώπων αυτών αυξάνεται, καθώς η ζωή τους ανατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς καμία δική τους ευθύνη.
Για άλλη μια φορά, με έναν πολύ επώδυνο τρόπο, φάνηκε πως στο τέλος της ημέρας οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζονται ως μια ακόμη παράμετρος κόστους, ως αναλώσιμο υλικό. Είτε αυτό αφορά επιχειρηματικούς σχεδιασμούς που οδηγούν ακόμη και ολόκληρες μονάδες σε κλείσιμο, είτε τις τράπεζες που επιβάλλουν περικοπές κόστους για να ανακάμψει η κερδοφορία και να αποπληρωθούν τα δάνειά τους, είτε τις επιπτώσεις της οικονομικής συγκυρίας, είτε, όπως στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, παραβατικούς εργοδότες που μετέτρεψαν τους εργαζόμενους σε παράπλευρες απώλειες των επιλογών τους.
Όλα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς για ποιους κλάδους μιλάμε. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για τον κλάδο της εστίασης. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, ο κλάδος των καταλυμάτων και της εστίασης (Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και εστίασης) στο β’ τρίμηνο του 2026 απασχολούσε 440.000 εργαζομένους, δηλαδή το 10% του συνόλου των εργαζομένων στη χώρα, με σημαντική αύξηση σε σχέση με το α’ τρίμηνο, καθώς είχε ξεκινήσει η σεζόν. Ακόμη και στο α’ τρίμηνο, πάντως, οι εργαζόμενοι ήταν 332.200.
Δεν είναι μόνο οι απόλυτοι αριθμοί. Λόγω του τουρισμού και της γενικότερης στροφής προς το έτοιμο φαγητό, η εστίαση είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται. Για πολλούς ανθρώπους είναι συχνά η μόνη διέξοδος για να βρουν εργασία, ενώ, παρότι η δουλειά είναι αρκετά κουραστική, μπορούν να πιάσουν δουλειά χωρίς μεγάλη προϋπηρεσία και να βγάλουν ένα μεροκάματο. Επίσης, επειδή η εστίαση έχει μεγάλο εύρος ωρών εργασίας, διευκολύνει όσους αναζητούν απογευματινή ή βραδινή απασχόληση, αλλά και όσες και όσους θέλουν μια επιπλέον δουλειά. Τα ίδια ισχύουν και για όσους εργάζονται με την ευρύτερη έννοια στον κλάδο, για παράδειγμα ως διανομείς. Σε αυτά προστίθεται και η σημαντική παρουσία γυναικών, στοιχείο που δίνει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο ζήτημα.
Και εδώ πρέπει να ξεκαθαριστεί κάτι: όταν μιλάμε για την εστίαση, δεν πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας την εικόνα του πιτσιρικά που δουλεύει σε μια πιτσαρία μέχρι να βρει κάτι καλύτερο. Αυτά ανήκουν στις παλιές αμερικάνικες ταινίες. Σίγουρα πρόκειται για έναν κλάδο με μεγάλη κινητικότητα, όμως οι περισσότεροι και οι περισσότερες ζουν από αυτή τη δουλειά, όπως και οι οικογένειές τους.
Αυτό σημαίνει ότι το να κλείνουν επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι να μένουν απλήρωτοι είναι πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα. Δεν πρόκειται απλώς για μια συγκυριακή διακύμανση. Οικογένειες δεν θα ξέρουν τι να κάνουν με το δάνειο ή τα φροντιστήρια του παιδιού, σχέδια θα πρέπει να αλλάξουν, αποταμιεύσεις θα εξαντληθούν. Και όλα αυτά τη στιγμή που η χώρα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ένα κύμα ακρίβειας που πλήττει κυρίως τους μισθωτούς.
Ξέρω ότι διάφοροι καλοθελητές θα σπεύσουν να πουν ότι όλα αυτά αφορούν απλώς κάποιους παραβατικούς εργοδότες. Αυτοί ευθύνονται, αυτοί πρέπει να πληρώσουν. Μόνο που αυτό δεν λύνει το πρόβλημα χιλιάδων εργαζομένων. Και βέβαια, δουλειά του κράτους είναι να φροντίζει να μην υπάρχουν παραβατικοί εργοδότες και επιχειρηματίες. Διαφορετικά, θα καταλήξουμε να θεωρούμε ατομική ευθύνη του εργαζομένου να ελέγχει αν ο εργοδότης του είναι παραβατικός ή όχι.
Άλλωστε, το ζήτημα είναι συνολικότερο και δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις όπου έχουμε να κάνουμε με τόσο παραβατικούς εργοδότες.
Γιατί το επίδικο είναι αν η εργασία θα παραμείνει εκτεθειμένη είτε στις διακυμάνσεις της αγοράς, είτε στις ευρύτερες οικονομικές τάσεις, είτε πολύ απλά στους σχεδιασμούς του κάθε εργοδότη. Αυτό στην πράξη θα σήμαινε μια εργασία χωρίς δικαιώματα, με εργαζόμενους και εργαζόμενες που θα δούλευαν όποτε ήθελαν οι εργοδότες, για όσο θα ήθελαν και με την αμοιβή που εκείνοι θα όριζαν, ενώ η απόλυση θα επικρεμόταν διαρκώς σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από τους μισθωτούς.
Ας μην έχουμε αυταπάτες. Όσοι πιστεύουν ότι η αγορά είναι ο μόνος ορθολογικός μηχανισμός που μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα, λίγο πολύ αυτό θέλουν: μια εργασία διαρκώς διαθέσιμη, 24 ώρες το 24ωρο και επτά μέρες την εβδομάδα, έτοιμη να δεχτεί να δουλέψει κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και για χαμηλές αμοιβές. Μια εργασία έτοιμη να επωμιστεί το κόστος όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά με την οικονομία. Μια εργασία που δεν αφορά ανθρώπους αλλά μόνο αριθμούς σε λογιστικές καταστάσεις.
Μόνο που αυτό δεν είναι κοινωνία. Είναι κοινωνική βαρβαρότητα. Είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης, με τους εργαζομένους να πληρώνουν πάντα το μεγαλύτερο κόστος. Γι’ αυτό και κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσουμε ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν οι άνθρωποι και οι ζωές τους, και πως πραγματικός δείκτης οικονομικής προόδου δεν είναι το ΑΕΠ ή η δημοσιονομική σταθερότητα, αλλά η αξιοπρέπεια των εργαζομένων στην αμοιβή, στους όρους εργασίας και στην προστασία απέναντι στην αυθαιρεσία του εργοδότη.
