Η υφολογική διάσταση που έδωσε στο ζήτημα του γλωσσικού ελληνισμού ο Ηρωδιανός -όπως επισημάνθηκε και στο προηγούμενο άρθρο- μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι έχει ρίζες στις αντιλήψεις του Αριστοτέλη για τη ρητορική. Στο τρίτο βιβλίο της Ρητορικής τέχνης, όπου εξετάζει από τη μια τη γλωσσική διατύπωση (λέξις) και από την άλλη την ορθή διάταξη του λόγου (τάξις), ο σταγειρίτης φιλόσοφος προσεγγίζει την έννοια του ελληνίζειν.
Με αφετηρία την άποψη ότι το ελληνίζειν, δηλαδή το να μιλά κανείς σωστά ελληνικά, είναι βασική αρχή της λέξεως —δηλαδή του ύφους, κατά τον αείμνηστο Λυπουρλή— ο Αριστοτέλης παραθέτει τα συστατικά του στοιχεία, δηλαδή τα κριτήρια με τα οποία αξιολογείται ο τρόπος έκφρασης.
Στο σχετικό χωρίο του πέμπτου κεφαλαίου διαβάζουμε ότι η βάση του ύφους είναι το να μιλάει κανείς σωστά ελληνικά και ότι αυτό αφορά πέντε σημεία: πρώτον, τα συνδετικά μόρια· δεύτερον, τη χρήση ειδικών λέξεων και όχι γενικών· τρίτον, την αποφυγή αμφίσημων λέξεων· τέταρτον, τη διάκριση του γένους των ονομάτων, όπως έκανε ο Πρωταγόρας· και πέμπτον, τη σωστή δήλωση του ενός, των πολλών και των λίγων, αλλά και συνολικά του αριθμού των πραγμάτων ή των προσώπων.
Είναι προφανές ότι οι πέντε αυτοί αριστοτελικοί κανόνες του ελληνίζειν —η σωστή χρήση των συνδετικών μορίων, η τοποθέτησή τους στη φυσική τους θέση, η χρήση ειδικών και όχι γενικών όρων, η αποφυγή αμφίσημων λέξεων, η ξεκάθαρη διάκριση του γένους των ονομάτων και, τέλος, η ορθή δήλωση του αριθμού, του πλήθους των πραγμάτων ή των προσώπων— συγγενεύουν με τον προαναφερθέντα ορισμό του Ηρωδιανού.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου παρουσιάζεται έκδοση της Ρητορικής τέχνης του Αριστοτέλη, έργου στο οποίο ο σταγειρίτης φιλόσοφος παραθέτει τα συστατικά στοιχεία του ελληνίζειν (μετάφραση – σημειώσεις Σπ. Φίλιππα, εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα, 1939).
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Α)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Β)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Γ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Δ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Ε)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος ΣΤ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Ζ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Η)
