Η Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών συμπληρώνει έναν αιώνα από την έναρξη της λειτουργίας της το 2027, με το Ίδρυμα να προετοιμάζει ένα επετειακό πρόγραμμα με πολλές δράσεις. Ο πρόεδρος του Ιδρύματος, αρχιτέκτων και καθηγητής Ιωάννης Α. Αίσωπος, περιγράφει τα σχέδια για τη Σχολή και το επόμενο διάστημα.
Ήταν το 1927 όταν άνοιξε η Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολή Σπετσών, ένα από τα πρότυπα κολλέγια της χώρας, αν όχι των Βαλκανίων. Πίσω από τη δημιουργία της «Σχολής», όπως είναι γνωστή στο νησί, βρισκόταν ο Σωτήριος Ανάργυρος, ο Σπετσιώτης που ακολούθησε το κλασικό παράδειγμα του Έλληνα μετανάστη που γύρισε πλούσιος στην πατρίδα του και τη στήριξε όσο λίγοι.
Η συγκυρία ήταν ιδιαίτερη. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που αργότερα έγινε πρωθυπουργός, διατηρούσε φιλία με τον Σωτήριο Ανάργυρο και συμμεριζόταν το όραμά του για τη δημιουργία ενός πρότυπου εκπαιδευτικού ιδρύματος στην Ελλάδα. Η Σχολή ιδρύθηκε χάρη στις μεγάλες δωρεές του Σωτήριου Ανάργυρου και του Μαρίνου Κοργιαλένη, σε παραθαλάσσια θέση στα βορειοδυτικά περίχωρα της πόλης των Σπετσών, μέσα σε ιδιόκτητη έκταση δεκάδων στρεμμάτων και δίπλα σε πυκνό, προστατευόμενο πευκοδάσος, για να διανύσει μια πορεία 56 χρόνων έως το 1983, όταν σταμάτησε να λειτουργεί ως εκπαιδευτικό ίδρυμα οικοτρόφων, γυμνάσιο και λύκειο. Ανάμεσα στους μαθητές της βρέθηκαν ο μαθηματικός, αρχιτέκτονας και μουσικός Ιάννης Ξενάκης, ο μετέπειτα πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης, ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος και πολλοί ακόμη. Από το 1983 η Σχολή λειτουργεί ως πρότυπο συνεδριακό κέντρο, φιλοξενώντας σημαντικές διοργανώσεις, ενώ εδώ και λίγα χρόνια στεγάζει και τη Μουσική Ακαδημία Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών.
Το 2027 σηματοδοτεί μια ιστορική στιγμή για την Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών. Εκατό χρόνια μετά την έναρξη της λειτουργίας της, το Ίδρυμα Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών (Α.Κ.Σ.Σ.) σχεδιάζει ένα επετειακό έτος με ποικίλες δράσεις, όπως εξηγεί ο κ. Αίσωπος. Η εννεαμελής Εκτελεστική Επιτροπή του Ιδρύματος ετοιμάζει, μεταξύ άλλων, ένα τρίπτυχο ενεργειών που τεκμηριώνει την εκατονταετία του επετειακού έτους.
Ένα μουσείο, ένα ντοκιμαντέρ κι ένα λεύκωμα
«Δημιουργούμε το Μουσείο Ιστορίας της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής και της ζωής του Σωτηρίου Ανάργυρου στο Παλαιό Ελαιουργείο της Σχολής, κατά μήκος της μάντρας που οριοθετεί το συγκρότημα και “βλέπει” προς τη θάλασσα, το πρώτο κτήριο που συναντά κανείς μπαίνοντας στο campus. Το κέλυφος θα έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και μέσα στους χώρους του σχεδιάζουμε μόνιμη έκθεση. Θα αξιοποιηθούν τρισδιάστατα αντικείμενα, έγγραφα, βίντεο, συνεντεύξεις και διαφημιστικά φιλμ που τεκμηριώνουν τα 100 χρόνια της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής», λέει ο κ. Αίσωπος, σημειώνοντας ότι η μουσειολογική μελέτη έχει ήδη ολοκληρωθεί. Η χρηματοδότηση προέρχεται από το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ενώ ο στόχος είναι το μουσείο να έχει ολοκληρωθεί την άνοιξη του 2027.
Παράλληλα, ετοιμάζεται ντοκιμαντέρ περίπου 50 λεπτών για τη ζωή του Σωτηρίου Ανάργυρου, σε παραγωγή της Ρέας Αποστολίδη και της Anemon Productions. «Έχει γίνει σημαντική δουλειά στην έρευνα», αναφέρει ο κ. Αίσωπος. Όπως λέει, εντοπίστηκαν στοιχεία από τα χρόνια που ο εθνικός ευεργέτης έζησε στην Αμερική, από την άφιξή του το 1883 στη Νήσο Έλις, τον πιο πολυσύχναστο σταθμό επιθεώρησης μεταναστών στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέχρι τη μετέπειτα δραστηριότητά του στην καπνοβιομηχανία και τη δημιουργία ενός πραγματικού εμπορικού κολοσσού στον χώρο των καπνών, που επεκτεινόταν σχεδόν σε όλη την αμερικανική αγορά. Ο Σωτήριος Ανάργυρος επέστρεψε στον τόπο του στο γύρισμα του 20ού αιώνα. Η επιστροφή του αυτή σηματοδοτεί την αρχή της ανάπτυξης του νησιού. Το 1904 ολοκλήρωσε την ανέγερση πολυτελούς αρχοντικού, νεοκλασικού ρυθμού, στο κέντρο της πόλης. Το 1907 κατασκεύασε με δικά του έξοδα το πρώτο υδραγωγείο του νησιού. Το 1913-14 δημιούργησε το πευκοδάσος των Σπετσών, άνοιξε περιφερειακούς δρόμους και κατασκεύασε το εμβληματικό ξενοδοχείο «Ποσειδώνιο».
Ένα λεύκωμα, επίσης υπό έκδοση, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό θα συγκεντρώσει, σύμφωνα με τον κ. Αίσωπο, το πληροφοριακό υλικό που αξιοποιείται τόσο στο ντοκιμαντέρ όσο και στη δημιουργία του μουσείου.
Το Πρόγραμμα Φιλοξενίας συγγραφέων της Σχολής ξεκινά τη Δευτέρα 31/9
Στο πλαίσιο της ενίσχυσης του ρόλου και της φήμης των εγκαταστάσεων της ΑΚΣΣ στις Σπέτσες ως διεθνούς εκπαιδευτικού και πολιτιστικού κέντρου, η Εκτελεστική Επιτροπή οργανώνει μια σειρά από Residencies, δηλαδή Προγράμματα Φιλοξενίας. «Το Πρόγραμμα Φιλοξενίας συγγραφέων στις Σπέτσες (Anargyros writers residency/ HFBC) εντάσσεται στο Anargyros Art Residency της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής, ξεκινά τη Δευτέρα 31 Σεπτεμβρίου, ολοκληρώνεται στις 14/9 και συμμετέχουν τέσσερις Έλληνες συγγραφείς, οι Αλεξάνδρα Κ*, Μάκης Μαλαφέκας, Δανάη Σιώζιου και Μιχάλης Αλμπάτης, με επιμελητή τον συγγραφέα Φοίβο Οικονομίδη. Προσβλέπουμε να δημοσιεύσουμε το υλικό που θα προκύψει σε μια μικρή έκδοση σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΒΙΠ) και τον πρόεδρό του, Νίκο Μπακουνάκη», εξηγεί ο κ. Αίσωπος.
Ο ίδιος αναφέρεται και στην επαναλειτουργία των εκδηλώσεων «Αναργύρεια», που μετά από δεκαετίες επέστρεψαν στο νησί, ξεκινώντας από πέρσι. Τα «Αναργύρεια 2026» πραγματοποιήθηκαν από τις 18 Ιουλίου έως τις 28 Αυγούστου και περιλάμβαναν μουσικές, θεατρικές και κινηματογραφικές εκδηλώσεις.
Αποκατάσταση αρχοντικού Σωτηρίου Ανάργυρου: Ένα εμβληματικό τοπόσημο στην καρδιά του νησιού
«Ο Σωτήριος Ανάργυρος προσέλαβε τον γνωστό αρχιτέκτονα Παναγιώτη Ζίζηλα για να σχεδιάσει το νεοκλασικό αρχοντικό όπου έζησε στη Ντάπια Σπετσών. Πρόκειται για ένα οίκημα με εξαιρετικό εσωτερικό διάκοσμο στους τοίχους, στα ταβάνια και στις οροφές, την αποκατάσταση του οποίου ξεκινήσαμε με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Αττικής. Στόχος είναι το έργο να έχει ολοκληρωθεί στο τέλος του επετειακού έτους 2027 και να λειτουργήσει ως πολιτιστικός πόλος», λέει ο κ. Αίσωπος.
Ο ίδιος ξεχωρίζει ως χαρακτηριστική ιστορική στιγμή στη μακρά πορεία του οικήματος την ενοικίασή του από τη βαθύπλουτη οικογένεια Ρότσιλντ τη δεκαετία του 1970 και τον εσωτερικό επιχρωματισμό από τους ιδιοκτήτες του με βεραμάν χρώμα, κάτι που τελικά λειτούργησε προστατευτικά, αφού μπορεί εύκολα να αφαιρεθεί από τους συντηρητές και να αποκαλυφθεί ο διάκοσμος που έχει διατηρηθεί.
Δύο χρόνια Προγράμματα Φιλοξενίας εικαστικών καλλιτεχνών
Πριν από δύο χρόνια, με πρωτοβουλία της ιστορικού τέχνης και γενικής γραμματέως της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ιδρύματος της Αναργυρείου και Κοργιανείου Σχολής Σπετσών, Τατιάνας Σπινάρη Πολλάλη, ξεκίνησαν στη Σχολή προγράμματα Φιλοξενίας εικαστικών καλλιτεχνών, «μια ιδέα που αγκάλιασε η Εκτελεστική Επιτροπή και έγινε συλλογικό εγχείρημα», όπως λέει η ίδια.
Η ιδέα ήταν οι καλλιτέχνες να φιλοξενούνται στη Σχολή για περίπου δύο μήνες, να δουλεύουν και να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε μια στενή και εποικοδομητική «συνομιλία». Στο τέλος αυτής της περιόδου, μια έκθεση επισφραγίζει τη συνάντηση με τα έργα που έχουν παραχθεί στη διάρκειά της.
Φέτος παρουσιάστηκαν δύο εκθέσεις που αναδεικνύουν την καλλιτεχνική έρευνα των φετινών Προγραμμάτων Φιλοξενίας καλλιτεχνών της Σχολής, τα Anargyros Art Residency και Photo Capsule. Η έκθεση Insular Animisms, με τα αποτελέσματα του Anargyros Art Residency, αναπτύχθηκε μέσα από έργα και καλλιτεχνικές πρακτικές έξι δημιουργών, των Nabil Aniss, Μυρτούς Βρατσάνου, Mariangela Ciccarello, Nona Inescu, Matilde Meireles και Κωνσταντίνου Παπανικολάου. Οι καλλιτέχνες έζησαν και εργάστηκαν στις Σπέτσες για έξι εβδομάδες, προσεγγίζοντας το νησιωτικό τοπίο ως ενεργό πεδίο σχέσεων, μνήμης, μύθων και μεταμόρφωσης.
Παράλληλα, το Photo Capsule παρουσίασε έργα τεσσάρων φωτογράφων, των Γιώργου Γιατρομανωλάκη, Χριστίνας Δημητριάδη, Κατερίνας Καλούδη και Nico Krebs. Η φωτογραφική ενότητα αναπτύχθηκε σε διάλογο με τις Σπέτσες, με επίκεντρο τη φύση, το τοπίο, την καθημερινότητα, τη μνήμη και τις σχέσεις ανθρώπινου και μη ανθρώπινου. Η επιμέλεια του Anargyros Art Residency είναι της Εύας Βασλαματζή, του Photo Capsule των Ηλία Κοσίντα και Εύας Βασλαματζή, ενώ ο συντονισμός του προγράμματος έγινε από την υπεύθυνη παραγωγής, Σιμώνη Νιάρου.
Βασική ιδέα αυτών των Προγραμμάτων Φιλοξενίας είναι οι καλλιτέχνες να έρθουν σε επαφή με τοπικούς φορείς. «Και το αναφέρω αυτό διότι μπορεί οι Σπέτσες να θεωρούνται ένα κοσμοπολίτικο νησί, οι κάτοικοί τους όμως αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα που δημιουργεί η έλλειψη ερεθισμάτων σε οποιονδήποτε άλλο επαρχιακό τόπο», λέει η κυρία Σπινάρη. Στόχος, καταλήγει, είναι να υπάρξει και για τρίτη χρονιά ανάλογο Πρόγραμμα Φιλοξενίας, με σχέση προς τον επετειακό χαρακτήρα του 2027 για την ιστορική Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών.
Κατερίνα Λυμπεροπούλου
* Το φωτογραφικό υλικό παραχωρήθηκε από το Ίδρυμα της Αναργυρείου & Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών
