Ο Δον Κιχώτης πλανιέται εδώ και 350 χρόνια μέσα στην Ισπανία και σε ολόκληρο τον κόσμο, μαζί με τον Σάντσο Πάντσο, σε μια ιστορία που εξακολουθεί να συγκινεί.
Από το 1605, όταν ο γέρος ιππότης ξεπήδησε από την πεδιάδα της Μάντσας, ο μύθος του Θερβάντες παραμένει ζωντανός.
ΤΟ ΒΗΜΑ, 17.7.1955, Ιστορικό Αρχείο ΤΟ ΒΗΜΑ & ΤΑ ΝΕΑ
Ο Μιγκουέλ Θερβάντες γνώριζε άραγε ότι είχε γράψει ένα αριστούργημα; Ο ίδιος πίστευε πως είχε συνθέσει μια παρωδία των ιπποτικών μυθιστορημάτων. Οι συγγραφείς, όμως, συχνά στήνουν στον εαυτό τους τέτοιες παγίδες. Θέλουν να στιγματίσουν τους γελοίους της εποχής τους και, για να το πετύχουν πιο εύκολα, πιάνουν τυχαία ένα πρόσωπο και το ανεβάζουν πάνω από το πλήθος. Για να δείξουν καλύτερα τη λεία τους, την οδηγούν στην κρεμάλα. Αν όμως κάνουν μερικά βήματα πίσω για να κρίνουν το έργο τους, τότε καταλαβαίνουν πως το θύμα δεν είναι άλλος από τους ίδιους. Έτσι και ο Μιγκουέλ Θερβάντες. Περιγράφοντας τον ιππότη της ελεεινής μορφής, περιέγραφε τον ίδιο του τον εαυτό. Και όμως, αυτός δεν ήταν ο σκοπός του. Είχε αρπάξει την πένα σε μια στιγμή θυμού για να καταστρέψει το γόητρο ενός ψεύτικου Μεσαίωνα, που ορισμένοι επιτήδειοι προσπαθούσαν να αναστήσουν στα μυθιστορήματά τους. Διαλύοντας αυτές τις φαντασιοπληξίες, ο Θερβάντες έκανε έργο κοινωνικής ωφέλειας. []
Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, 12.5.1956, Ιστορικό Αρχείο ΤΟ ΒΗΜΑ & ΤΑ ΝΕΑ
Αν και δεν επρόκειτο για λιβέλλο. Στην αρχή ίσως ο Θερβάντες να ήθελε πράγματι να ειρωνευθεί τον γέροντα ευπατρίδη, που τα πολλά μυθιστορήματα είχαν μισοτρελάνει. Ο Δον Κιχώτης ξεκινά και όλα μπερδεύονται στο άρρωστο κεφάλι του. Η κουρελού μεταμορφώνεται σε βασιλοπούλα, ένα κοπάδι πρόβατα σε τρομερούς πολεμιστές, οι ανεμόμυλοι σε γίγαντες. Το μυθιστόρημα αρχίζει με ένα δυνατό ξεκαρδιστικό γέλιο. Σιγά-σιγά, όμως, ο Θερβάντες αιχμαλωτίζεται. Ο ιππότης της ελεεινής μορφής αλλάζει όψη. Δεν προκαλεί πια γέλια, αλλά θαυμασμό. Συγκινεί με την ανάμεικτη ευγένεια και την παραφροσύνη του. Και ο Σάντσο Πάντσο αποκτά άλλη προσωπικότητα. Αποκαλύπτεται πως αυτοί οι δύο, τόσο διαφορετικοί άνθρωποι, αποτελούν το ίδιο πρόσωπο: τον Θερβάντες, έναν συγγραφέα του οποίου η ζωή και οι περιπέτειες δεν υστερούσαν σε τίποτα από τις περιπέτειες των ηρώων του.
Σε ηλικία είκοσι ετών, ο Θερβάντες ήταν γεμάτος όνειρα. Πήγε στρατιώτης και, ως στρατιώτης, γνώρισε όλα τα πανδοχεία της Ιταλίας και χάρηκε τις απολαύσεις του καλού φαγητού και του δυνατού κρασιού. Ύστερα πήγε να πολεμήσει τους Απίστους, δηλαδή τους Τούρκους, εναντίον των οποίων είχαν εκστρατεύσει οι ενωμένοι στόλοι των Ενετών, της Ισπανίας και του Πάπα Πίου Ε’. Τους συνάντησε στην περίφημη ναυμαχία της Ναυπάκτου, στην οποία συμμετείχε άρρωστος και με πυρετό. Αργότερα αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους και μεταφέρθηκε στο Αλγέρι, όπου έμεινε περίπου οκτώ χρόνια αιχμάλωτος. Τελικά επέστρεψε στην Ισπανία το 1580. Εκεί προσπάθησε να σταδιοδρομήσει ως θεατρικός συγγραφέας. Όμως ο Λόπε ντε Βέγκα έγραφε καλύτερα δράματα από εκείνον και μάλιστα μέσα σε μόλις είκοσι τέσσερις ώρες. Τότε διορίστηκε εφοριακός υπάλληλος, αλλά επειδή δεν ήξερε καλά μαθηματικά, βρέθηκε ξανά στη φυλακή. Όταν αποφυλακίστηκε, αποφάσισε να ζήσει μόνος του, κλεισμένος στο σπίτι του, και άρχισε να γράφει τον Δον Κιχώτη του. Η επιτυχία του ήταν θριαμβευτική, αλλά ο Θερβάντες πέθανε φτωχός, όπως είχε γεννηθεί.
Η ιστορία μου, είχε πει, θα έχει ανάγκη από σχόλια για να γίνει κατανοητή. Από τότε τα σχόλια δεν έλειψαν. Όμως είναι άχρηστα για τον προσεκτικό αναγνώστη. Δεν αργεί να αναγνωρίσει τον ίδιο του τον εαυτό στις μορφές του Δον Κιχώτη και του Σάντσο. Η διπλή αυτή μορφή δεν είναι μόνο ο Θερβάντες ή ο Ισπανός του 16ου αιώνα. Και αν παραμένει αθάνατη, είναι γιατί η ανθρωπότητα δεν έπαψε να αναγνωρίζει μέσα της τη δική της μορφή, πότε κωμική και πότε δραματική.
*Κείμενο που έφερε τον τίτλο Δύο ίσκιοι που πλανώνται αδιάκοπα επί 350 χρόνια και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Το Βήμα την Κυριακή 17 Ιουλίου 1955.
Ο διάσημος ισπανός συγγραφέας Μιγκέλ ντε Θερβάντες (Miguel de Cervantes) γεννήθηκε το 1547 (στις 29 Σεπτεμβρίου κατά την επικρατέστερη εκδοχή) και απεβίωσε στις 22 Απριλίου 1616.
Στις 16 Ιανουαρίου του έτους 1605 κυκλοφόρησε στη Μαδρίτη ο πρώτος τόμος του Δον Κιχώτη, του αριστουργήματος του Θερβάντες.
