Η Διεθνής Διάσκεψη Κορυφής για το Διάστημα, που έγινε την περασμένη Τετάρτη και Πέμπτη στο Παρίσι, άνοιξε τον διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης στον διαστημικό τομέα. Η Αθηνά Κουστένη, που συμμετείχε στη Σύνοδο και εκπροσώπησε το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, έστειλε από το Παρίσι το μήνυμα ότι η Ευρώπη χρειάζεται αυτονομία στο διάστημα.
Η διακεκριμένη αστροφυσικός, διευθύντρια ερευνών στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), μίλησε από το Grand Palais και εξήγησε πως «πρέπει στην Ευρώπη να αποκτήσουμε αυτή την αυτονομία στον διαστημικό τομέα», ώστε στο μέλλον να μπορεί να αντιμετωπίζει τις συνθήκες που βιώνει, από τους πολέμους μέχρι τις αντιξοότητες και τις διαφορές μεταξύ των εθνών.
Όπως σημειώνει, η ήπειρος πλησιάζει όλο και περισσότερο σε αυτόν τον στόχο, επειδή τέτοιες Σύνοδοι φέρνουν κοντά χώρες και επιστήμονες. Η ίδια βλέπει σαφή δείγματα συναίνεσης όχι μόνο από την Ευρώπη, αλλά και από χώρες της Αφρικής και τον Καναδά, που συμμετείχαν, και δηλώνει ότι είναι σημαντικό να υπάρχει ομοψυχία, εκφράζοντας παράλληλα ικανοποίηση για την ισότιμη συμμετοχή της Ελλάδας.
Η φετινή Διάσκεψη είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη χώρα μας, καθώς ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοίνωσε τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη, τον Αδριανό Γολέμη. Η κ. Κουστένη, μέλος του ΔΣ του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, τονίζει ότι είναι σημαντικό η Ελλάδα να έχει τη δυνατότητα να στείλει δικό της αστροναύτη, ώστε να γίνουν πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και να ενισχυθούν οι επιστημονικές δυνατότητες της χώρας, για τους επιστήμονες αλλά και για τη βιομηχανία.
Η ίδια συμμετέχει στην επιλογή των πειραμάτων που έχουν προτείνει Έλληνες επιστήμονες για τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. «Προτείνουμε πειράματα που να είναι καινούρια και να έχουμε τις δυνατότητες στην Ελλάδα να τα υποστηρίξουμε με τους επιστήμονές μας και τη βιομηχανία μας», λέει, ενώ τα πεδία που θα καλύψουν αφορούν την Ιατρική, την αντίδραση του ανθρώπινου σώματος στη μικροβαρύτητα, τη μέτρηση της ραδιενέργειας και την Επιστήμη των Υλικών.
Κατά την εκτίμησή της, η Ελλάδα μπορεί να παίξει κομβικό ρόλο στο διεθνές διαστημικό περιβάλλον. Υπογραμμίζει ότι η χώρα διαθέτει δικούς της δορυφόρους, Έλληνες επιστήμονες που συμμετέχουν σε διαστημικές αποστολές και δεδομένα που ενδιαφέρουν όλη τη διαστημική κοινότητα, όπως στοιχεία για την κλιματική αλλαγή, τις πυρκαγιές και τους ωκεανούς, ενώ χαρακτηρίζει την Ελλάδα hub με πολλά να προσφέρει και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος βασικό φορέα συντονισμού.
Η έρευνα της Αθηνάς Κουστένη επικεντρώνεται στην εξερεύνηση του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος και στην αναζήτηση των συνθηκών κατοικησιμότητας. Αυτή την περίοδο συμμετέχει σε τέσσερις διαστημικές αποστολές: το JUICE της ESA, που μελετά τον Δία και τα μεγαλύτερα φεγγάρια του, το ARIEL της ESA, που θα εξετάσει τις ατμόσφαιρες 1.000 εξωπλανητών, το Dragonfly της NASA, που θα πετάξει στην ατμόσφαιρα του Τιτάνα, και το Martian Moon Explorer (MMX) της JAXA, που θα συλλέξει δείγματα από τον δορυφόρο του Άρη, Φόβο.
Η ομιλία της στην πρώτη ημέρα της Διεθνούς Διάσκεψης Κορυφής για το Διάστημα ήταν αφιερωμένη σε αυτές τις αποστολές και στα μεγάλα ερωτήματα που καλούνται να απαντήσουν.
Για την κατοικησιμότητα, εξηγεί, η ανθρωπότητα αναζητά εδώ και πάντα αν θα μπορούσε να υπάρχει ζωή αλλού στο σύμπαν. Μέχρι σήμερα έχουν σταλεί 50 αποστολές στον Άρη, επειδή είναι ο πιο κοντινός μας πλανήτης και βρίσκεται κοντά στη habitability zone, δηλαδή στην απόσταση από ένα άστρο όπου μπορεί να υπάρχει υγρό νερό στην επιφάνεια. Πέρα από τον Άρη, όμως, υπάρχουν πλέον ενδείξεις ότι και στο εξωτερικό Ηλιακό Σύστημα, γύρω από τους γιγάντιους πλανήτες, υπάρχουν μεγάλοι ωκεανοί κάτω από τις παγωμένες επιφάνειες, με πολύ περισσότερο νερό από ό,τι όλοι οι ωκεανοί της Γης, και το ερώτημα είναι αν εκεί θα μπορούσε να υπάρξει και ζωή.
Ένα ακόμη πεδίο που τη απασχολεί είναι η πλανητική προστασία, δηλαδή οι κανόνες που πρέπει να ακολουθούνται στις διαστημικές αποστολές, όπως η αποστείρωση και η σωστή διαχείριση των δειγμάτων, ώστε να προστατεύονται τόσο οι κόσμοι που εξερευνούμε όσο και η Γη. Η Αθηνά Κουστένη είναι πρόεδρος της Επιτροπής Πλανητικής Προστασίας του διεθνούς επιστημονικού οργανισμού COSPAR και έχει αναλάβει τον συντονισμό των διαστημικών φορέων και των μεγάλων εταιρειών για την εφαρμογή αυτών των κανόνων.
Κλείνοντας τη συνομιλία, όταν ρωτήθηκε πόσο κοντά βρίσκεται η ανθρωπότητα στην κατοίκηση άλλων πλανητών, απάντησε ότι η κατοίκηση στον Άρη δεν πρόκειται να γίνει πριν από τις επόμενες δύο ή τρεις δεκατίες. Όπως λέει, μιλά με γιατρούς και αστροναύτες και όλοι συμφωνούν ότι με τα σημερινά δεδομένα δεν μπορούμε να πάμε στον Άρη, επειδή ο ανθρώπινος οργανισμός έχει συγκεκριμένες φυσιολογικές αντοχές. Για τη Σελήνη σημειώνει ότι μπορεί να δημιουργηθούν βάσεις μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, αλλά θα είναι προσωρινές, καθώς ακόμη και στη Γη δεν έχουμε καταφέρει να φτιάξουμε τελείως κλειστές βιόσφαιρες, άρα υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος μέχρι τη μόνιμη κατοίκηση.
Μαρία Κουζινοπούλου
*Φωτογραφία της Αθηνάς Κουστένη την οποία παραχώρησε η ίδια
