Η απώλεια βάρους δεν κρίνεται μόνο από τα κιλά, αλλά και από το αν διατηρούνται η μυϊκή μάζα και η καθημερινή λειτουργικότητα. Το ποιοτικό αδυνάτισμα χρειάζεται να μειώνει το περιττό λίπος, χωρίς να υπονομεύει την αυτονομία και τη βιωσιμότητα του αποτελέσματος σε βάθος χρόνου.
Αυτά επισημαίνει ο ενδοκρινολόγος και ακαδημαϊκός συνεργάτης του Εργαστηρίου Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, Σπύρος Καρράς, με αφορμή την ανακοίνωσή του με θέμα «Στοχεύοντας στην ποιοτική απώλεια βάρους, περιορίζοντας την απώλεια της μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας», στο 39ο Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Μελέτης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.
Όπως αναφέρει, οι σκελετικοί μύες συμμετέχουν τόσο στην κίνηση όσο και στη ρύθμιση του μεταβολισμού, ενώ είναι βασικός ιστός για την αξιοποίηση της γλυκόζης. Η διατήρηση της μυϊκής δύναμης συνδέεται άμεσα με την καθημερινή αυτονομία, από το να σηκωθεί κάποιος από μια καρέκλα μέχρι να ανεβεί σκάλες, να μεταφέρει ψώνια και να περπατά με ασφάλεια. Γι’ αυτό, η προστασία των μυών πρέπει να εντάσσεται σε κάθε οργανωμένο πρόγραμμα απώλειας βάρους.
Όταν η παχυσαρκία συνυπάρχει με σαρκοπενία
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στη σαρκοπενία, μια διαταραχή του σκελετικού μυός που χαρακτηρίζεται από χαμηλή μυϊκή δύναμη και επιβεβαιώνεται όταν συνυπάρχει μειωμένη μυϊκή μάζα. Αν επηρεάζεται και η σωματική απόδοση, η κατάσταση θεωρείται σοβαρή. Η σαρκοπενία μπορεί να συνυπάρχει με την παχυσαρκία, καθώς το αυξημένο λίπος ενδέχεται να καλύπτει τη μυϊκή ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα ένας άνθρωπος να έχει αυξημένο βάρος αλλά ταυτόχρονα μειωμένη μυϊκή δύναμη.
Κατά την απώλεια βάρους, εξηγεί ο κ. Καρράς, συνήθως μειώνεται μαζί με το λίπος και ένα μέρος της άλιπης μάζας, κάτι που παρατηρείται με διαφορετικές μεθόδους αδυνατίσματος και χρειάζεται σωστή ερμηνεία. Σε υπομελέτες σύστασης σώματος μετά από ενέσιμες θεραπείες σε άτομα με παχυσαρκία, περίπου τα τρία τέταρτα της απώλειας βάρους προέρχονταν από λίπος και το ένα τέταρτο από άλιπη μάζα. Η άλιπη μάζα περιλαμβάνει, εκτός από τους μυς, νερό και άλλους ιστούς, ενώ απεικονιστικές μελέτες έχουν δείξει μείωση της λιπώδους διήθησης των μυών. «Συνεπώς, η μείωσή της σε μια μέτρηση σύστασης σώματος δεν αρκεί για να διαγνωστεί σαρκοπενία», αναφέρει.
Σε ποιους χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή και πώς γίνεται ο έλεγχος;
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, όσοι έχουν χρόνια νοσήματα, περιορισμένη κινητικότητα ή χαμηλή πρόσληψη τροφής, καθώς η σημαντική καταστολή της όρεξης μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και ενέργειας. «Εάν ένας άνθρωπος χάνει κιλά αλλά αρχίζει να δυσκολεύεται στη σκάλα ή αισθάνεται αδυναμία στα χέρια, απαιτείται επανεκτίμηση», επισημαίνει ο κ. Καρράς, προσθέτοντας ότι η αλλαγή αυτή χρειάζεται διερεύνηση και προσαρμογή του θεραπευτικού σχεδίου.
Απαραίτητη είναι η κλινική εξέταση για ενδεχόμενη μείωση της μυϊκής δύναμης, καθώς και η λήψη λεπτομερούς ιστορικού για την ανίχνευση τυχόν δυσκολιών στις καθημερινές δραστηριότητες. Η καταγραφή της μυϊκής δύναμης και των διατροφικών συνηθειών επιτρέπει να αναγνωριστούν όσοι χρειάζονται ενισχυμένη υποστήριξη. Παράλληλα, συνεκτιμώνται η γενική κατάσταση, οι στόχοι του ασθενούς και η δυνατότητα ασφαλούς συμμετοχής σε πρόγραμμα άσκησης, ώστε η παρέμβαση να σχεδιάζεται έγκαιρα, με σαφείς θεραπευτικούς στόχους και μετρήσιμα κριτήρια.
Ο έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει με απλές δοκιμασίες στο ιατρείο, όπως η μέτρηση της δύναμης λαβής με δυναμόμετρο και οι επαναλαμβανόμενες εγέρσεις από καρέκλα, ενώ η ταχύτητα βάδισης προσφέρει επιπλέον πληροφορίες για τη σωματική απόδοση. Όταν υπάρχουν ενδείξεις, η αξιολόγηση συμπληρώνεται με μέτρηση της μυϊκής μάζας με κατάλληλες μεθόδους, όπως η απορροφησιομετρία διπλής ενέργειας ή η βιοηλεκτρική εμπέδηση, ενώ τα αποτελέσματα ερμηνεύονται σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα.
Διατροφή και άσκηση
Η διατροφική παρέμβαση, εξηγεί ο κ. Καρράς, χρειάζεται να εξασφαλίζει επαρκή θρέψη μέσα στο απαραίτητο ενεργειακό έλλειμμα. Πρακτικά, βοηθά η παρουσία πηγής πρωτεΐνης στα κύρια γεύματα, με επιλογές όπως ψάρι, αυγά, γιαούρτι, όσπρια και άπαχο κρέας. Η ποσότητα καθορίζεται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία, τη σύσταση σώματος, τη δραστηριότητα και τα συνοδά νοσήματα. Στη χρόνια νεφρική νόσο, ειδικά, οι γενικές συμβουλές για αυξημένη πρωτεΐνη χρειάζονται προσαρμογή από την ομάδα που παρακολουθεί τον ασθενή. Όταν η όρεξη είναι περιορισμένη, μικρότερα και θρεπτικά γεύματα μπορούν να διευκολύνουν την επαρκή πρόσληψη, ενώ τα συμπληρώματα εξετάζονται όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και εντάσσονται στο διατροφικό σχέδιο με καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.
Εξίσου ουσιαστική χαρακτηρίζει την άσκηση με αντιστάσεις, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει βάρη, ελαστικούς ιμάντες ή ασκήσεις με το βάρος του σώματος, αρχικά με κατάλληλη καθοδήγηση. Δύο έως τρεις συνεδρίες την εβδομάδα αποτελούν συχνά μια πρακτική βάση. Το περπάτημα και η αερόβια δραστηριότητα προσφέρουν συμπληρωματικά οφέλη, ενώ στους μεγαλύτερους ανθρώπους χρειάζονται και ασκήσεις ισορροπίας. «Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και η ενδυνάμωση υποστηρίζουν τη διατήρηση των μυών», σημειώνει.
Συνεχής παρακολούθηση
Η παρακολούθηση, σύμφωνα με τον κ. Καρρά, πρέπει να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας και στη φάση διατήρησης του βάρους. Μαζί με το βάρος και την περίμετρο μέσης, αξιολογούνται η πρόσληψη τροφής, η μυϊκή δύναμη και η λειτουργικότητα, ενώ η έντονη κόπωση, οι πτώσεις ή η δυσκολία στην κίνηση αποτελούν λόγους επανεκτίμησης. Η συνεργασία του θεράποντος ιατρού με διαιτολόγο και επαγγελματία άσκησης βοηθά να μετατραπούν οι γενικές οδηγίες σε εφαρμόσιμο πρόγραμμα.
«Η φαρμακευτική πρόοδος προσφέρει σημαντικές δυνατότητες στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, οι οποίες αξιοποιούνται πληρέστερα με σωστή διατροφή, κατάλληλη άσκηση και συστηματική παρακολούθηση. Το ουσιαστικό όφελος αποτυπώνεται τελικά στην υγεία και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου», υπογραμμίζει ο κ. Καρράς.
Αγγέλα Φωτοπούλου
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
