Μπορούν οι πολυφαινόλες ελαιολάδου να βοηθήσουν στον ύπνο; Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Γιώργος Σακκάς, εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι οι έρευνες για την ελαιοκανθάλη και άλλες φαινολικές ενώσεις ανοίγουν ενδιαφέρουσες προοπτικές. Ωστόσο, τα μέχρι τώρα ευρήματα σε πειραματόζωα και οι ενδείξεις για λιγότερη κόπωση στον άνθρωπο δεν συνιστούν αποδεδειγμένη θεραπεία της αϋπνίας.
Οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που εντοπίζονται στο ελαιόλαδο, κυρίως στο εξαιρετικά παρθένο. Μεταξύ τους ξεχωρίζουν η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη, οι οποίες μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους, δηλαδή για την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής. Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο ή με περιορισμό των συνεπειών του κακού ύπνου, κάτι που παραμένει ερευνητική υπόθεση και όχι απόδειξη υπνωτικής δράσης. Επιπλέον, δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών, διευκρινίζει ο ίδιος.
Στα μέχρι τώρα ευρήματα, ο κ. Σακκάς αναφέρει δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025 και εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ. Οι ερευνητές κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διαφοροποιήθηκαν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση. Όπως σημειώνει, το θετικό είναι ότι μελετήθηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας, όμως η εκτίμηση έγινε με περιόδους ακινησίας και όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Γι’ αυτό, δεν μπορεί να γίνει λόγος για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου, ούτε να μεταφερθούν αυτόματα τα αποτελέσματα σε ανθρώπους με αϋπνία, ενώ τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη και όχι κάθε πολυφαινόλη.
Στο ερώτημα αν υπάρχουν και κλινικά δεδομένα από ανθρώπους, ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σημειώνει:
«Ναι. Η μελέτη OleoMetS, που συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κλινικό παράδειγμα. Σε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο συγκρίθηκε, για 12 εβδομάδες, ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης. Η εργασία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας πάνω σε καθορισμένες φαινολικές ενώσεις του ελαιολάδου. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο, αλλά το αποτέλεσμα της κόπωσης δεν τεκμηριώνει από μόνο του ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Είναι εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας».
Εξηγώντας γιατί επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στον καλύτερο ύπνο και στη λιγότερη κόπωση, ο κ. Σακκάς τονίζει:
«Επειδή δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα. Χρειαζόμαστε ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου από τη διαγνωσμένη αϋπνία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παρουσιάσουμε ένα θετικό εύρημα ως απάντηση σε ερώτημα που η μελέτη δεν εξέτασε».
Στο ερώτημα αν μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο θα μπορούσε να βοηθήσει, ο κ. Σακκάς απαντά:
«Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να δώσουμε τέτοια σύσταση ή να ορίσουμε ποσότητα και ώρα λήψης για τη βελτίωση του ύπνου. Άλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου. Ούτε το “φυσικό” σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο: σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό δεν μεταφράζεται σε κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση, αλλά υπογραμμίζει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας».
Όσον αφορά το επόμενο βήμα της δικής του ερευνητικής προσπάθειας, τονίζει:
«Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου. Προβλέπεται σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών». Για να καταλήξει τονίζοντας το μήνυμα που θα ήθελε να μείνει στο κοινό:
«Ότι υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα “μαγικό” βοήθημα ύπνου. Δεν συστήνουμε αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ή διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής. Όταν οι δυσκολίες επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους. Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής. Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία».
