Στις επερχόμενες εκλογές το ερώτημα που κυριαρχεί είναι ένα: Σερβία ή μαφία; Το φοιτητικό κίνημα που βρίσκεται σε εξέγερση εδώ και σχεδόν δύο χρόνια στη χώρα περνά πλέον στην επόμενη φάση του αγώνα του για συστημική αλλαγή, μπαίνοντας ανοιχτά στην πολιτική μάχη.
Αφορμή στάθηκε η πολυαναμενόμενη επίσημη προκήρυξη των πρόωρων βουλευτικών εκλογών από τον απερχόμενο πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Μετά από 492 ημέρες μαζικής πολιτικής ανυπακοής, οι κάλπες ορίστηκαν για τις 25 Οκτωβρίου.
Εν μέσω εκτιμήσεων ότι η δυναμική της κοινωνίας των πολιτών φθίνει, οι φοιτητές γράφουν στον επίσημο ιστότοπό τους ότι οι επιτυχίες τους μεγαλώνουν, επειδή, όπως αναφέρουν, σε κάθε βήμα ξεπερνούν σε εξυπνάδα το διεφθαρμένο σύστημα. Αυτό που ξεκίνησε ως εξέγερση αλληλεγγύης και αποκλεισμός πανεπιστημίων σε όλη τη χώρα έχει εξελιχθεί στο ισχυρότερο πολιτικό κίνημα στη Σερβία.
Χωρίς καθυστέρηση, δήλωσαν παρόντες στην κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση με δικό τους ψηφοδέλτιο. Η ονομασία του είναι Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν, ενώ η κατάρτισή της είναι προϊόν διαδικασιών άμεσης δημοκρατίας.
Οι υποψήφιοι, όπως διευκρίνισαν, θα είναι πρόσωπα χωρίς προηγούμενη πολιτική ή κομματική δραστηριότητα που δεν αντιβαίνουν στα κριτήρια του κινήματος. Ήδη έχουν ανακοινωθεί τα πρώτα ονόματα, κυρίως ακαδημαϊκοί, ενώ η στήριξη από την κοινοβουλευτική και εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση διευρύνεται.
Για πολλούς, αυτή είναι η φυσική εξέλιξη ενός κινήματος που ξεκίνησε με μαζικές ειρηνικές διαμαρτυρίες φοιτητών για την πολύνεκρη τραγωδία από την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024. Η κινητοποίηση επεκτάθηκε με καταλήψεις πανεπιστημίων και κλιμακώθηκε σταδιακά με τη συμμετοχή εργαζομένων, διανοουμένων και της κοινωνίας των πολιτών, σε μία από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες στη σύγχρονη Σερβία.
Από την απόδοση πολιτικών και ποινικών ευθυνών για την τραγωδία, τα αιτήματα διευρύνθηκαν, ενώ παράλληλα υπήρξε και βίαιη καταστολή. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η κρατική διαφθορά, η διάβρωση του κράτους δικαίου και ο ευρέως καταγγελλόμενος ως αυταρχικός τρόπος άσκησης της εξουσίας από τον Βούτσιτς.
Οι βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου θα είναι οι τρίτες μέσα στα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια στη Σερβία. Στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής παραμένει ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 12 χρόνια, αρχικά ως πρωθυπουργός και από το 2017 ως πρόεδρος της χώρας.
Όπως προβλέπει το Σύνταγμα της Σερβίας, ανέλαβε το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα με απευθείας εκλογή. Η δεύτερη και τελευταία, βάσει συνταγματικού ορίου, προεδρική θητεία του λήγει το 2027.
Η πορεία του έχει σημαδευτεί από εκκλήσεις για παραίτηση, εν μέσω καταγγελιών για αυταρχισμό και εκτεταμένες εκλογικές παρατυπίες στις βουλευτικές εκλογές του 2023, στις οποίες νικητής αναδείχθηκε το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), υπό την ηγεσία και επιρροή του Βούτσιτς. Ο ίδιος έχει πει ότι θα αποχωρήσει από την προεδρία πριν από τη λήξη της θητείας του, επιδιώκοντας να επιστρέψει στην πρωθυπουργία.
Το κυβερνών κόμμα τον έχει ήδη προτείνει για τη θέση, επενδύοντας σε νέα νίκη στις κάλπες του Οκτωβρίου. «Είμαι πεπεισμένος ότι οι πολίτες της Σερβίας θα επιλέξουν το σωστό μονοπάτι για το μέλλον», δήλωσε πρόσφατα, ανακοινώνοντας τις πρόωρες εκλογές.
Επικαλέστηκε τις κλιμακούμενες πολιτικές διαφωνίες και την κοινωνική αναταραχή, την οποία απέδωσε μάλιστα στην εμπλοκή ξένων δυνάμεων. Με ισχυρή θεσμική επιρροή στην εξωτερική και αμυντική πολιτική, ο Σέρβος πρόεδρος έχει διατηρήσει τους στενούς δεσμούς της -υποψήφιας για ένταξη στην ΕΕ- Σερβίας με τη Ρωσία και την Κίνα.
Η προ ημερών κηδεία του καταδικασμένου για γενοκτονία πρώην διοικητή των Σερβοβόσνιων, Ράτκο Μλάντιτς, ως ήρωα στο Βελιγράδι, προκάλεσε την έντονη αντίδραση της ΕΕ. Ο Βούτσιτς δεν παρέστη στην τελετή, η οποία έγινε με στρατιωτικές τιμές και παρουσία ανώτατων κυβερνητικών αξιωματούχων.
Ο Σέρβος πρόεδρος και το κόμμα του ποντάρουν στη στήριξη των πατριωτικών δυνάμεων για να παραμείνουν στην εξουσία. Όμως η Φοιτητική Λίστα αλλάζει ριζικά το πολιτικό τοπίο.
Στιγμιότυπο από την πρώτη επίσημη προεκλογική συγκέντρωση της Φοιτητικής Λίστας, στο Νόβι Σαντ, στις 10 Σεπτεμβρίου (REUTERS/Marko Djurica)
άμεσης δημοκρατίας στη Σερβία Οι δράσεις μας είναι συλλογικές, μελετημένες και υπεύθυνες απέναντι στην κοινωνία.
«Αυτό το κίνημα δεν έχει άτομα που να υπερέχουν της κοινότητας, ούτε καλλιεργεί την προσωπολατρία», αναφέρουν στο προεκλογικό μανιφέστο τους οι εξεγερμένοι Σέρβοι φοιτητές. «Συμμετέχουμε σε αυτόν τον αγώνα αποκλειστικά για χάρη της ιδέας και του κοινού καλού, δημιουργώντας έναν χώρο συνύπαρξης, συμπόνιας και αλληλεγγύης. Οι φοιτητές κερδίζουν!»
Γεννημένο μετά από σχεδόν δύο χρόνια μαζικών, αποκεντρωμένων διαδηλώσεων κατά της διαφθοράς, το κίνημα εξελίχθηκε σε πολιτική οντότητα μετά την άρνηση της κυβέρνησης να ανταποκριθεί στα αιτήματα για θεσμική λογοδοσία. Ως συλλογική προσπάθεια, η συγκρότηση του ψηφοδελτίου της Φοιτητικής Λίστας αποτελεί ένα μάθημα άμεσης δημοκρατίας στη Σερβία.
Οι φοιτητές λειτουργούν ως οργανωτική βάση, συγκροτώντας επιτροπές και κατανέμοντας αναλογικά ανά σχολή και πανεπιστημιακό ίδρυμα την επιλογή των προσωπικοτήτων του ψηφοδελτίου τους. Πρόκειται για εξέχοντες ακαδημαϊκούς, επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων και δημόσια πρόσωπα με υψηλό επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης σε θέματα διακυβέρνησης.
Εφαρμόζονται πρότυπα ισότητας των φύλων, ώστε το ψηφοδέλτιο να έχει ισορροπημένη σύνθεση ανδρών και γυναικών υποψηφίων. Ο συνολικός αριθμός τους θα είναι 250, όσες και οι έδρες της σερβικής Βουλής.
Ως την ημέρα των εκλογών, οι φοιτητές θα οργανώνουν φόρουμ πολιτών. «Απαιτήσαμε βουλευτικές εκλογές επειδή, στο ημιπροεδρικό μας σύστημα, το κοινοβούλιο είναι ο θεσμός που απολαμβάνει τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη του λαού», αναφέρουν στον ιστότοπό τους.
Ήδη έχουν λάβει ανοιχτή υποστήριξη από κόμματα της αντιπολίτευσης, που αποφάσισαν να μποϊκοτάρουν τις εκλογές ώστε να κατευθύνουν την εκλογική βάση τους προς τη Φοιτητική Λίστα. Πριν από την επίσημη ανακοίνωσή της, σε διερευνητικές δημοσκοπήσεις είχε ισχυρό προβάδισμα έναντι του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) του προέδρου Βούτσιτς.
Αν και το αποτέλεσμα θα κριθεί τελικά στην κάλπη -και από όσα θα μεσολαβήσουν μέχρι τότε- το αντικυβερνητικό κίνημα με άξονα τους Σέρβους φοιτητές εμφανίζεται αισιόδοξο. Όπως γράφει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Ήρθε η ώρα της νίκης!»
