Προσκυνήματα, λιτανείες, θαυματουργές εικόνες και τοπικές παραδόσεις διαμορφώνουν τον ξεχωριστό χάρτη του Δεκαπενταύγουστου στη Μακεδονία. Η τιμή στην Παναγία αποκτά ιδιαίτερο χαρακτήρα από τις πλαγιές του Βερμίου και την Παναγία Σουμελά έως τα μοναστήρια και τις εκκλησίες σε Κοζάνη, Πιερία, Σέρρες και Χαλκιδική, με χιλιάδες πιστούς να συμμετέχουν στις λατρευτικές εκδηλώσεις.
Στο επίκεντρο των εορτασμών στη Βόρεια Ελλάδα βρίσκεται, όπως κάθε χρόνο, το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στην Καστανιά Ημαθίας. Φέτος, τις εκδηλώσεις τιμά με την παρουσία του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασιούλας.
Οι εκδηλώσεις έχουν ξεκινήσει από χθες και σήμερα το πρωί θα τελεστεί η Αρχιερατική Θεία Λειτουργία. Μετά την ολοκλήρωσή της, σύμφωνα με το πρόγραμμα, θα ακολουθήσει η καθιερωμένη λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας Σουμελά και η κατάθεση στεφάνων στην προτομή του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, στον κ. Τασιούλα θα απονεμηθεί ο Μεγαλόσταυρος των Μεγαλοκομνηνών Αυτοκρατόρων της Τραπεζούντος.
Η Παναγία Σουμελά και η θαυματουργή εικόνα
Πλήθος πιστών από όλο τον κόσμο έχει ήδη φτάσει στις καταπράσινες πλαγιές του Βερμίου για το πιο εμβληματικό προσκύνημα του Ποντιακού Ελληνισμού. Το προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο Ημαθίας ξεκίνησε το 1951, όταν η ιστορική εικόνα τοποθετήθηκε στη νέα της κατοικία.
Την εικόνα είχε μεταφέρει από το Μοναστήρι του όρους Μελά του Πόντου ο αείμνηστος Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Σουμελιώτης, το 1931. Στο Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά φυλάσσονται επίσης ο βαρύτιμος και ευμεγέθης Σταυρός με Τίμιο Ξύλο, δωρεά του αυτοκράτορα Εμμανουήλ Γ΄ (1390-1417) του Μεγαλοκομνηνού προς την παλαίφατη Πατριαρχική Μονή της Παναγίας Σουμελά του Πόντου, καθώς και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου, ηγουμένου της Μονής της Παναγίας Σουμελά του Πόντου (644), τα οποία είχε φέρει ο Αμβρόσιος Σουμελιώτης, επίσης το 1931.
Εκεί βρίσκεται και ο ενεπίγραφος χρυσοκέντητος Επιτάφιος της Μονής Σουμελά, που παραχωρήθηκε στη Μονή από το Μουσείο Μπενάκη το 1997. Στο σκευοφυλάκιο της Μονής φυλάσσονται και άλλα κειμήλια, επισκέψιμα από το κοινό.
Το έθιμο των καβαλάρηδων στο Μικρόκαστρο Κοζάνης
Τον Δεκαπενταύγουστο, δεκάδες καλοστολισμένα και καλοταϊσμένα άλογα ξεκινούν με τους καβαλάρηδές τους μια εντυπωσιακή πομπή προς την Ιερά Μονή της Παναγίας του Μικροκάστρου, στη Σιάτιστα Κοζάνης, για προσκύνημα, στους ήχους του τραγουδιού «λάμπουν τα χιόνια στα βουνά, λάμπουν και τα λαγκάδια».
Οι καλύτερες παρέες των καβαλάρηδων βραβεύονται, μπροστά σε πλήθος επισκεπτών που καταφθάνει κάθε χρόνο στη Σιάτιστα για να δει το έθιμο και να προσκυνήσει την εικόνα της Παναγίας, η οποία χρονολογείται από το 1603.
Σύμφωνα με τους λαογράφους, το έθιμο καθιερώθηκε την περίοδο της Τουρκοκρατίας, καθώς ο πληθυσμός ένιωθε την ανάγκη να διατρανώσει τη λεβεντιά του, αλλά και την ελπίδα για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.
Σήμερα, σύμφωνα με το πρόγραμμα, νωρίς το πρωί οι παρέες των καβαλάρηδων με τις παραδοσιακές φορεσιές και τα καταστόλιστα άλογα θα συγκεντρωθούν στην πλατεία της Χώρας (Άνω Σιάτιστα). Θα κατευθυνθούν έφιπποι, μέσω του παραδοσιακού μονοπατιού «Χαΐρι», στο Ιερό Προσκύνημα του Μικροκάστρου για προσκύνημα.
Το μεσημέρι, στις 13.30, θα επιστρέψουν και θα γίνει η μεγάλη παρέλαση, δηλαδή η είσοδος των Καβαλάρηδων στη Σιάτιστα, με επίσημη υποδοχή στην πλατεία της Χώρας. Το απόγευμα ξεκινά το παραδοσιακό γλέντι με χάλκινα σε ολόκληρη την πόλη, το οποίο διαρκεί μέχρι το πρωί.
Τα προσκυνήματα στη Μακεδονία
Πέρα από το πιο γνωστό προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά, στην ευρύτερη Μακεδονία υπάρχουν και άλλα σημαντικά προσκυνήματα, όπως η Ιερά Μονή Παναγίας Μακρυρράχης στην Πιερία, ιστορικό μοναστήρι με βαθιές ρίζες στον Μακεδονικό Αγώνα, και ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Η Μονή Παναγίας Γουμένισσας, στο νομό Κιλκίς, υπήρξε η αφορμή για να δημιουργηθεί εκεί η μικρή ομώνυμη κωμόπολη. Το σημαντικότερο αντικείμενο της μονής είναι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Γουμένισσας, έργο του 13ου αιώνα μ.Χ., η οποία τιμάται τέσσερις φορές τον χρόνο.
Η Μονή Παναγίας Δοβρά στην Καλή Παναγιά Ημαθίας ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα. Φιλοξενεί τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Δοβρά, ενώ το μοναστήρι πανηγυρίζει και κατά την εορτή της Ζωοδόχου Πηγής λόγω του αγιάσματος που υπάρχει στον χώρο.
Στον Λευκώνα Σερρών λειτουργεί η Μονή της Παναγίας Βύσσιανης, όπου βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Η παράδοση λέει ότι την είχε εντοπίσει ένας γεωργός και στο σημείο εκείνο χτίστηκε μια εκκλησία. Επίσης, παραδοσιακό πανηγύρι πραγματοποιείται ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου στην ορεινή Χαλκιδική, στον ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στα Βράσταμα.
Στο Βόιο Κοζάνης γιορτάζει η ιστορική Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, χτισμένη σε ορεινή τοποθεσία με πλούσια παράδοση από την εποχή της Τουρκοκρατίας, ενώ πλήθος πιστών συγκεντρώνει για τη θεία λειτουργία και τις λιτανείες ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Πτολεμαΐδα.
Πολλά ακόμη χωριά και κωμοπόλεις στη Μακεδονία διαθέτουν εκκλησίες και μοναστήρια αφιερωμένα στην Κοίμηση της Θεοτόκου, τα οποία πανηγυρίζουν με παραδοσιακά γλέντια και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Μεγάλο προσκύνημα γίνεται κάθε χρόνο στα εννιάμερα της Παναγίας, στις 23 Αυγούστου, στη Νέα Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης, στον ιερό ναό της Παναγίας Φανερωμένης, όπου συρρέουν χιλιάδες πιστοί για να προσκυνήσουν τη χάρη της.
Στις 28 Αυγούστου οι εορτασμοί στο «Περιβόλι της Παναγιάς»
Με ξεχωριστή ευλάβεια και τιμή γιορτάζει την Θεοτόκο τον Αύγουστο και το Άγιον Όρος. Η μοναστική κοινότητα ακολουθεί το παλαιό ημερολόγιο και στις 28 Αυγούστου γιορτάζει την Κοίμηση της.
Από τη νύχτα τελούνται αγρυπνίες, στις οποίες ψάλλονται ψαλμωδίες για την Παναγία. Ακολουθεί σε όλα τα μοναστήρια πανηγυρική γιορταστική τράπεζα για όλο τον κόσμο, μοναχούς και επισκέπτες.
Στο Άγιον Όρος υπάρχουν πάρα πολλές θαυματουργές εικόνες της Παναγίας, μερικές από τις οποίες είναι ιδιαίτερα γνωστές, όπως η εικόνα του Άξιον Εστί στο ναό του Πρωτάτου στις Καρυές και η Παναγιά η Πορταίτισσα στη Μονή Ιβήρων. Το «Περιβόλι της Παναγίας» φυλάσσει δεκάδες θαυματουργές εικόνες της Θεοτόκου και κάθε μονή έχει τη δική της προστάτιδα εικόνα.
