Μια ασυνήθιστη εμπειρία προσβασιμότητας έζησαν στις 17 Μαρτίου επισκέπτες στο Μουσείο Cappella Sansevero της Νάπολης. Για πρώτη φορά, σύμφωνα με το El Pais, μια ομάδα τυφλών και ατόμων με μειωμένη όραση είχε τη δυνατότητα να αγγίξει τον περίφημο Καλυμμένο Χριστό (Cristo Velato) του Τζουζέπε Σανμαρτίνο, το γλυπτό του 1753 που έγινε γνωστό για το μαρμάρινο πέπλο του, το οποίο μοιάζει σχεδόν διάφανο. Η πρόσβαση έγινε μέσα από αυστηρά σχεδιασμένο πρωτόκολλο, με την προσωρινή απομάκρυνση του προστατευτικού κιγκλιδώματος.
Για τη Μαρία Αλεσάντρα Μασούτσι, πρόεδρο του μουσείου, η πρωτοβουλία δείχνει ότι η προσβασιμότητα και η προστασία των έργων τέχνης δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Όπως σημειώνει, μπορούν να συνυπάρχουν όταν υπάρχει σωστός σχεδιασμός.
Η Μασούτσι υποστηρίζει ότι η συζήτηση για τη διατήρηση των έργων και την πρόσβαση του κοινού ξεκινά συχνά από μια λάθος παραδοχή, πως το ένα ακυρώνει το άλλο. Η εμπειρία του Cappella Sansevero, λέει, έδειξε ότι η πρόσβαση μπορεί να οργανωθεί έτσι ώστε να προστατεύει το έργο χωρίς να αποκλείει κανέναν.
Η χρήση ειδικών γαντιών, ο αυστηρός έλεγχος του χρόνου επαφής και η προσεκτική οργάνωση κάθε επίσκεψης επέτρεψαν στους συμμετέχοντες να αγγίξουν το γλυπτό χωρίς να διακινδυνεύσει η διατήρησή του. Για το μουσείο, η προσβασιμότητα δεν είναι εξαίρεση, αλλά μέρος του τρόπου λειτουργίας του.
Σύμφωνα με τη Μασούτσι, η αφή δεν λειτουργεί ως υποκατάστατο της όρασης, αλλά ως ένας διαφορετικός τρόπος κατανόησης ενός έργου τέχνης. Μέσα από την επαφή με το μάρμαρο, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται τον όγκο, τις καμπύλες, την υφή και τις επιφάνειες του γλυπτού με τρόπο που η απλή παρατήρηση δεν μπορεί να προσφέρει.
Η εμπειρία αυτή επιβεβαιώθηκε και από την Κιάρα Λονγκομπάρντι, η οποία έχασε την όρασή της στην ενήλικη ζωή. Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης στο μουσείο κατάφερε να εντοπίσει ένα μικρό καρφί που ανασηκώνει ανεπαίσθητα το μαρμάρινο πέπλο, μια λεπτομέρεια που δύσκολα διακρίνεται ακόμη και από όσους βλέπουν.
«Δεν είναι η αφή που διαφέρει», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Είναι η αντίληψη που αλλάζει».
Ένας από τους ξεναγούς περιέγραψε την αίσθηση με ακόμη πιο ζωντανό τρόπο: «Όταν αγγίζεις το πέπλο, είναι σαν να αισθάνεσαι τις φλέβες να πάλλονται κάτω από αυτό».
Ο Καλυμμένος Χριστός θεωρείται εδώ και αιώνες ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της γλυπτικής, χάρη στην εντυπωσιακή ψευδαίσθηση του διάφανου πέπλου που δημιουργεί το μάρμαρο. Η απτική εμπειρία, όμως, μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την οπτική εντύπωση στην ίδια την ύλη.
Όπως σημειώνει η Μασούτσι, το μάρμαρο έχει θερμοκρασία, πυκνότητα και υφή. Μέσα από την αφή, αυτά τα στοιχεία παύουν να είναι αφηρημένες έννοιες και γίνονται κομμάτι της εμπειρίας του επισκέπτη.
Ιδιαίτερο στοιχείο του προγράμματος ήταν ότι τις ξεναγήσεις στο μουσείο πραγματοποίησαν άτομα με προβλήματα όρασης, τα οποία είχαν εκπαιδευτεί ειδικά για αυτή τη δράση.
Στόχος τους δεν ήταν να περιγράψουν το έργο σαν να μετέφραζαν μια εικόνα, αλλά να αφηγηθούν την εμπειρία του μέσα από έναν διαφορετικό τρόπο αντίληψης. Η αφήγηση εξελίσσεται παράλληλα με την κίνηση του χεριού πάνω στο γλυπτό και επιδιώκει να οδηγήσει τον επισκέπτη στο να το αισθανθεί, όχι απλώς να το φανταστεί.
Η Μασούτσι υποστηρίζει ότι ακόμη και οι βλέποντες επισκέπτες που συμμετείχαν στην εμπειρία διαπίστωσαν πως ανακάλυψαν πλευρές του έργου που μέχρι τότε τους είχαν διαφύγει.
Η συγκεκριμένη δράση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα του Cappella Sansevero, που περιλαμβάνει ξεναγήσεις με ακουστική περιγραφή, περιεχόμενο στη νοηματική γλώσσα και εκπαιδευτικό υλικό προσαρμοσμένο στις ανάγκες διαφορετικών ομάδων επισκεπτών.
Για τη διοίκηση του μουσείου, η προσβασιμότητα δεν είναι μια συμπληρωματική υπηρεσία ούτε μια περιστασιακή πρωτοβουλία. Είναι μια συνολική φιλοσοφία που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι δράσεις και η σχέση του μουσείου με το κοινό.
Σε μια εποχή όπου η πολιτιστική εμπειρία γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή και η επαφή με τα έργα περιορίζεται συχνά σε μια οθόνη, η πρωτοβουλία του μουσείου επιχειρεί να επαναφέρει τη σημασία της φυσικής παρουσίας και της σωματικής εμπειρίας.
Όπως τονίζει η Μαρία Αλεσάντρα Μασούτσι, σήμερα κοιτάζουμε περισσότερο, αλλά βλέπουμε λιγότερο. Γι’ αυτό, η επανασύνδεση του σώματος με την τέχνη δεν είναι εναλλακτική λύση απέναντι στην όραση, αλλά ένας ακόμη δρόμος πρόσβασης στον πολιτισμό.
Και όπως συνοψίζει η ίδια: η ομορφιά είτε είναι δικαίωμα όλων είτε, τελικά, δεν είναι δικαίωμα κανενός.
Βίντεο:
Πηγή περιεχομένου: in.gr
