Η εικαστική έκθεση «Από τη Σιωπή στη Μεταμόρφωση» φέρνει στο προσκήνιο το τραύμα και τη βία, μέσα από μια διαδρομή που ξεκινά από τη σιωπή και φτάνει ως τη δυνατότητα της εσωτερικής αλλαγής. Στο Ηράκλειο, η τέχνη γίνεται αφορμή για να μιλήσουν όσα συχνά μένουν ανομολόγητα.
Η έκθεση της Μανταλένας Μελισσουργάκη-Βόζνιακ και της Λούλας Μεταξά παρουσιάζεται στον Πολυχώρο – Γκαλερί της Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026 και επιχειρεί να αναδείξει αυτή τη δύσκολη πορεία. Από τη βία και το τραύμα, περνά στη συνειδητοποίηση και στη δυνατότητα της μεταμόρφωσης, σε μια αφήγηση που καλεί τον επισκέπτη να σταθεί πιο κοντά σε όσα συνήθως αποσιωπώνται.
Μιλώντας για το έργο τους, η Λούλα Μεταξά και η Μανταλένα Μελισσουργάκη-Βόζνιακ τόνισαν ότι η έκθεση αφορά ακριβώς τη διαδρομή που μπορεί να ακολουθήσει ο άνθρωπος απέναντι στη βία και το τραύμα. Πρόκειται για μια πορεία που ξεκινά από το γεγονός, περνά από την αναγνώριση και τη συνείδηση και φτάνει στη δυνατότητα να αλλάξει η σχέση του ανθρώπου με όσα βίωσε.
Η κα Μελισσουργάκη Βόσνιασκ ανέφερε πως στο δικό της έργο η εικαστική ματιά στρέφεται στα συναισθήματα των γυναικών και των ευάλωτων ή ανήμπορων κοινωνικών ομάδων απέναντι στη βία.
«Μέσα από τα έργα μου, αυτό που επιχειρώ είναι να φέρω στην επιφάνεια τον πόνο που πολλές φορές εξελίσσεται αθόρυβα δίπλα μας, ευαισθητοποιώντας τον θεατή, αγγίζοντας τη συνείδηση και το συναίσθημά του» είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως κεντρικό μήνυμα της δουλειάς της είναι η ανάγκη να σπάσει η σιωπή, καθώς όπως σημειώνει, «η σιωπή μπορεί να είναι σήμα κινδύνου και η αντίδραση απέναντι στη βία αποτελεί ευθύνη όλων μας».
Η κα Μεταξά, από την πλευρά της, εστιάζει περισσότερο στο τι συμβαίνει στον άνθρωπο μετά το τραύμα, στο πώς μπορεί να το αναγνωρίσει, να το ονομάσει, να το εντάξει στην ιστορία του και, ίσως, να το μετασχηματίσει.
«Η ψυχολογία και η έννοια της μετατραυματικής ανάπτυξης συναντούν εδώ τη ζωγραφική και τη συμβολική εικόνα» τόνισε η Λούλα Μεταξά, υπογραμμίζοντας ότι το μήνυμα που διατρέχει όλη την έκθεση είναι πως η σιωπή δεν πρέπει να είναι το τέλος της ιστορίας. «Αυτό που έχει συμβεί δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη σχέση μας μαζί του. Και για να υπάρξει μεταμόρφωση, πρέπει πρώτα να υπάρξει αναγνώριση».
Η πρώτη ενότητα της έκθεσης είναι αφιερωμένη στις γυναικοκτονίες, ως την ακραία μορφή έμφυλης βίας, αλλά και στην ανάγκη καμία μορφή βίας να μη μένει αόρατη ή αποσιωπημένη. Στη συνέχεια, το βλέμμα ανοίγει σε άλλα κοινωνικά και ανθρώπινα τραύματα, όπως ο πόλεμος, η παιδική κακοποίηση, ο φόβος και ο αποκλεισμός, εμπειρίες που αφήνουν βαθιά σημάδια στο σώμα, τη μνήμη και την ψυχή. Έπειτα, στην Αίθουσα της Συνείδησης, η έκθεση περνά από την ορατότητα στην αναγνώριση, καθώς «για να αλλάξει κάτι, πρέπει πρώτα να γίνει ορατό και να ονομαστεί». Η διαδρομή καταλήγει στη μεταμόρφωση, όχι ως εύκολη λύτρωση, αλλά ως μια διαρκής διαδικασία, με τη Μανταλένα Μελισσουργάκη- Βόσνιακ να εξηγεί ότι φεύγοντας από την έκθεση «δεν θα θέλαμε οι επισκέπτες να φεύγουν έχοντας κρατήσει ακριβώς το ίδιο πράγμα, καθώς η τέχνη έχει αξία επειδή συναντά τον καθένα σε διαφορετικό σημείο. Θα θέλαμε να συμβεί μια μικρή εσωτερική μετακίνηση. Να γίνει λίγο πιο δύσκολο να προσπεράσει κανείς τον πόνο που συμβαίνει δίπλα του. Να αναγνωρίσει ότι πολλές μορφές βίας δεν είναι πάντοτε εμφανείς, αλλά μπορεί να υπάρχουν πίσω από κλειστές πόρτες, μέσα σε σπίτια, σε σχέσεις ή ακόμη και μέσα σε μια φαινομενικά “κανονική” καθημερινότητα».
Η έκθεση εγκαινιάστηκε την περασμένη Τετάρτη 9-9-202 , πραγματοποιείται με ευθύνη της Περιφέρειας Κρήτης, Αυτοτελές Γραφείο Ισότητας, και εντάσσεται στην Παράλληλη Δράση «Γυναίκες» του Φεστιβάλ Κρήτης. Η πρωτοβουλία αναδεικνύει τη γυναικεία παρουσία και δημιουργία, τη μνήμη, την πολιτιστική κληρονομιά, τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση και ζητήματα ισότητας και κοινωνικής ορατότητας, ενώ τελεί υπό την αιγίδα της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO, του Υπουργείου Πολιτισμού και του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Σε ό,τι αφορά τον δρόμο «Από τη Σιωπή στη Μεταμόρφωση» και το αν είναι μακρύς, η Λούλα Μεταξά σημείωσε: «Ναι, μπορεί να είναι πολύ μακρύς ο δρόμος και κυρίως δεν είναι ευθύγραμμος. Η μεταμόρφωση δεν είναι μία στιγμή κατά την οποία “θεραπεύτηκες” και ό,τι προηγήθηκε έπαψε να υπάρχει. Υπάρχουν επιστροφές, αντιστάσεις, σιωπές, πισωγυρίσματα, νέες συνειδητοποιήσεις. Το τραύμα μπορεί να αλλάζει μορφή μαζί με εμάς».
Πρόσθεσε ακόμη ότι η τέχνη μπορεί να έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο, λειτουργώντας ως οπτικός καταλύτης, αφού κάνει ένα πρόβλημα άμεσα αντιληπτό και αγγίζει τον άνθρωπο με τρόπο διαφορετικό και συχνά πιο άμεσο από τον απλό λόγο.
Από την πλευρά της, η Μανταλένα Μελισσουργάκη-Βόσνιακ ανέφερε ότι μέσα από την παρατήρηση, την καταγραφή και την εικαστική επεξεργασία της κοινωνικής πραγματικότητας, η τέχνη μπορεί να φέρει στην επιφάνεια όσα δυσκολευόμαστε να περιγράψουμε ή ακόμη και να παραδεχτούμε. «Όσα δεν χωρούν εύκολα σε λέξεις μπορούν κάποιες φορές να αποκτήσουν εικόνα, μορφή, υλικότητα. Δεν πιστεύουμε ότι η τέχνη υποκαθιστά τη θεραπεία. Μπορεί όμως να ανοίξει μια πόρτα προς την αναγνώριση, την ενσυναίσθηση, τη συνειδητοποίηση, ακόμη και προς μια διαφορετική αφήγηση του ίδιου μας του βιώματος».
«Ίσως αυτή να είναι και η ουσία ολόκληρης της έκθεσης. Δηλαδή, πρώτα να έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε μέσα από τη χαραμάδα και να δούμε την αλήθεια και μετά να αναρωτηθούμε τι θα κάνουμε με αυτήν», όπως σημείωσε η κα Μεταξά.
